ଅଭିମାନାତ୍ମକୋ ହ୍ଯେଷ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଭୂତତ୍ତ୍ୱଟି ଅଭିମାନର ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ତାମସିକ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ମହାନାତ୍ମା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଂକଲ୍ପୋ ଵ୍ଯଵସାଯକଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଷ୍ଚୟ ଏବଂ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପର ଶକ୍ତି ।
ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈସ୍ତମାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଚିନ୍ତକାଃ
ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ୟାୟବାଚୀ ଶବ୍ଦରେ ଡାକନ୍ତି ।
ଲୀଯନ୍ତେ ଗୁଣସାମ୍ଯଂ ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଗୁଣଗୁଡିକର ସମ୍ୟା ଏକାଠି ଲୟ ହୋଇ ସ୍ୱଯଁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ ।
ଇତ୍ଯେଷ ସଂଯମଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ କାରଣୈଃ ସହ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ନିୟମ ତାଙ୍କର କାରଣସହିତ ଏକାଠି ହୁଏ ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଶୁଭଂ ସତ୍ଯାନୃତେ ତଥା
ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଭ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ,
ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଥଂ ଗୁଣମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯାହା ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ଅଛି, ଗୁଣମାତ୍ରର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରକୃତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବସିଥାଏ ।
ଜନ୍ତୂନାଂ ପାପପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରକୃତୌ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରେ ଯେଉଁଟି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି,
ଯୋଜଯନ୍ତେ ପୁନର୍ଦେହାନ୍ପରତ୍ଵେନ ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନେ ପୁନି ଦେହ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ।
କାରଣୈଃ ସ୍ଵୈଃ ପ୍ରଚୀଯେତେ କାଯତ୍ଵେନେହ ଜନ୍ତୁଭିଃ
ସ୍ୱ କାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦେହର ଆକାର ନେଇ ସଂଗ୍ରହ ହୁଅନ୍ତି ।
ସର୍ଗେ ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗେ ଚ ସଂସାରେ ଚୈଵ ଜନ୍ତଵଃ
ସୃଷ୍ଟିରେ, ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟିରେ ଓ ସଂସାରରେ ଜନ୍ତୁମାନେ
ରାଜସୀ ତାମସୀ ଚୈଵ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ଚୈଵ ଵୃତ୍ତଯଃ
ରାଜସି, ତାମସି ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବର କ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଅଛି ।
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵଦେଶାତ୍ମକଂ ସତ୍ତ୍ଵମଧୋଭାଗାତ୍ମକଂ ତମଃ
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଉପର ଦିଗର ସ୍ୱଭାବର, ତାମସି ତଳ ଦିଗର ସ୍ୱଭାବର ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପରିଵର୍ତନ୍ତେତ୍ରଯଶ୍ଚେତୋଗୁଣାତ୍ମକାଃ
ଏଭଳି ମନର ତିନିଟି ଗୁଣ ଏକ ପରେ ଏକ ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯାପ୍ରତ୍ଯଯାରଂଭା ଆରଭ୍ଯନ୍ତେ ହି ମାନଵୈଃ
ମଣିଷମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ତମସୋ ଽଭିଭଵାଜ୍ଜନ୍ତୁର୍ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ନ ଵିନ୍ଦତି
ଅନ୍ଧକାର ଅଧିକ ହେବାରୁ ପ୍ରାଣୀ ଯଥାର୍ଥକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାକୃତେନ ଚ ବନ୍ଧେନ ତଥ୍ଯାଵୈକାରିକେଣ ଚ
ସ୍ୱାଭାବିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା,
ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବନ୍ଧା ହ୍ଯଜ୍ଞାନହେତୁକାଃ
ଏହି ତିନିଟି ବନ୍ଧନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅସ୍ଵେ ସ୍ଵମିତି ଚ ଜ୍ଞାନମଶୁଚୌ ଶୁଚିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯାହା ନିଜର ନୁହେଁ ତାହାକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବିବା ଏବଂ ଅପବିତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେବା—
ରାଗଦ୍ଵେଷନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ସମୁଦାହୃତମ୍
ମୋହ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡିବାକୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଭାବିତା।
କର୍ମ ଜସ୍ତୁ ପୁନର୍ଦେହୋ ମହାଦୁଃଖଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଦେହ ମିଳେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସେ।
ପୁନର୍ଭଵକରୀ ଦୁଃଖାତ୍କର୍ମଣା ଜାଯତେ ତୃଷା
ଦୁଃଖରୁ ତୃଷ୍ଣା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଯାହା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ।
ତୈଲଵୀଡକଵଜ୍ଜୀଵସ୍ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ
ଦୀପରେ ତେଲ ଯେପରି ଘୂରେ, ସେପରି ଆତ୍ମା ସେଠି ଘୂରି ଘୂରି ରହେ।
ତଂ ଶତ୍ରୁମଵଧାର୍ଯୈକଂ ଜ୍ଞାନେ ଯତ୍ନଂ ସମାଚରେତ୍
ସେଇ ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନି, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈରାଗ୍ଯାଚ୍ଛୁଧ୍ଯତେ ଚାପି ଶୁଦ୍ଧଃ ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ
ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ପବିତ୍ର ହେଲେ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଭିଷ୍ଵଙ୍ଗାଯ ଯୋଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷଯେଷ୍ଵଵଶାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ସେଠି ଆସକ୍ତି ହୁଏ; ଆସକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଦୁଃଖଲାଭେ ନ ତାପଶ୍ଚ ସୁଖାନୁସ୍ମରଣଂ ତଥା
ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମନରେ ଅସନ୍ତୋଷ ନଥାଏ, ସୁଖର ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ନଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୌ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତେ ଵୈ ସଂସାରେହ୍ଯାଦିଭୌତିକେ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତ ଜଗତରେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଚାର୍ଷେ ନ ପ୍ରମାଣଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ, ନାହିଁ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର—