ତୀଵ୍ରତେଜୋହୃତରସାଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସାର ହରାଇ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଥାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତ ଆଦତ୍ତେ ତଜ୍ଜଲଂ ତଦା
ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି, ସେଇ ଜଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଅର୍ଚିର୍ଭିଃ ସଂତତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ତଳ, ଉପର, ଓ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଲୀଯତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାର୍ଚିରିଵ ମାରୁତେ
ସେଠାରେ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ, ସେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଉପଶାମ୍ଯତି ତେଜୋ ହିଵାଯୁରାଧୂଯତେ ମହାନ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ବାୟୁ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ମୂଲମାସାଦ୍ଯ ଵାଯୁଃ ସଂବନ୍ଧମାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ବାୟୁ ତାହାର ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱ-ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଵାଯୋରପି ଗୁଣଂ ସ୍ପର୍ଶମାକାଶଂ ଗ୍ରସତେ ଚ ତତ୍
ବାୟୁର ଗୁଣ ଯେଉଁଟି ସ୍ପର୍ଶ, ସେଥିକୁ ଆକାଶ ଅପସାରଣ କରେ ।
ଅରୂପମରସସ୍ପର୍ଶମଗନ୍ଧଂ ନ ଚ ମୂର୍ତିମତ୍
ଏହାର କୌଣସି ଆକୃତି, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ରହିଥାଏ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୀନେ ତଦା ଶିଷ୍ଟମାକାଶଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଲୟ ହେଲା ପରେ ଯେଉଁଟି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ ଆକାଶ ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ।
ତତ୍ର ଶବ୍ଦଂ ଗୁମଂ ତସ୍ଯ ଭୂତଦିର୍ଗ୍ରସତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଶବ୍ଦର ଗୁଣକୁ ପୁନି ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଅପସାରଣ କରେ ।
ଅଭିମାନାତ୍ମକୋ ହ୍ଯେଷ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଭୂତତ୍ତ୍ୱଟି ଅଭିମାନର ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ତାମସିକ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ମହାନାତ୍ମା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଂକଲ୍ପୋ ଵ୍ଯଵସାଯକଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଷ୍ଚୟ ଏବଂ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପର ଶକ୍ତି ।
ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈସ୍ତମାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଚିନ୍ତକାଃ
ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ୟାୟବାଚୀ ଶବ୍ଦରେ ଡାକନ୍ତି ।
ଲୀଯନ୍ତେ ଗୁଣସାମ୍ଯଂ ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଗୁଣଗୁଡିକର ସମ୍ୟା ଏକାଠି ଲୟ ହୋଇ ସ୍ୱଯଁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ ।
ଇତ୍ଯେଷ ସଂଯମଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ କାରଣୈଃ ସହ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ନିୟମ ତାଙ୍କର କାରଣସହିତ ଏକାଠି ହୁଏ ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଶୁଭଂ ସତ୍ଯାନୃତେ ତଥା
ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଭ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ,
ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଥଂ ଗୁଣମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯାହା ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ଅଛି, ଗୁଣମାତ୍ରର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରକୃତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବସିଥାଏ ।
ଜନ୍ତୂନାଂ ପାପପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରକୃତୌ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରେ ଯେଉଁଟି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି,
ଯୋଜଯନ୍ତେ ପୁନର୍ଦେହାନ୍ପରତ୍ଵେନ ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନେ ପୁନି ଦେହ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ।
କାରଣୈଃ ସ୍ଵୈଃ ପ୍ରଚୀଯେତେ କାଯତ୍ଵେନେହ ଜନ୍ତୁଭିଃ
ସ୍ୱ କାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦେହର ଆକାର ନେଇ ସଂଗ୍ରହ ହୁଅନ୍ତି ।
ସର୍ଗେ ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗେ ଚ ସଂସାରେ ଚୈଵ ଜନ୍ତଵଃ
ସୃଷ୍ଟିରେ, ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟିରେ ଓ ସଂସାରରେ ଜନ୍ତୁମାନେ
ରାଜସୀ ତାମସୀ ଚୈଵ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ଚୈଵ ଵୃତ୍ତଯଃ
ରାଜସି, ତାମସି ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବର କ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଅଛି ।
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵଦେଶାତ୍ମକଂ ସତ୍ତ୍ଵମଧୋଭାଗାତ୍ମକଂ ତମଃ
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଉପର ଦିଗର ସ୍ୱଭାବର, ତାମସି ତଳ ଦିଗର ସ୍ୱଭାବର ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପରିଵର୍ତନ୍ତେତ୍ରଯଶ୍ଚେତୋଗୁଣାତ୍ମକାଃ
ଏଭଳି ମନର ତିନିଟି ଗୁଣ ଏକ ପରେ ଏକ ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯାପ୍ରତ୍ଯଯାରଂଭା ଆରଭ୍ଯନ୍ତେ ହି ମାନଵୈଃ
ମଣିଷମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ତମସୋ ଽଭିଭଵାଜ୍ଜନ୍ତୁର୍ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ନ ଵିନ୍ଦତି
ଅନ୍ଧକାର ଅଧିକ ହେବାରୁ ପ୍ରାଣୀ ଯଥାର୍ଥକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାକୃତେନ ଚ ବନ୍ଧେନ ତଥ୍ଯାଵୈକାରିକେଣ ଚ
ସ୍ୱାଭାବିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା,
ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବନ୍ଧା ହ୍ଯଜ୍ଞାନହେତୁକାଃ
ଏହି ତିନିଟି ବନ୍ଧନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅସ୍ଵେ ସ୍ଵମିତି ଚ ଜ୍ଞାନମଶୁଚୌ ଶୁଚିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯାହା ନିଜର ନୁହେଁ ତାହାକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବିବା ଏବଂ ଅପବିତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେବା—