ଇତି ହୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମିଦଵରମ୍
ଏଭଳି ଉତ୍ତମ କଥା ଭଗବାନ୍ ବାୟୁ କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲେ ତୁ କ୍ଷୀଣେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ପ୍ରଭୋଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ରଖିବା ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଗ୍ରସତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଅପ୍ରକାଶିତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ୍କୁ ସଂହାର ସମୟରେ ପୁଣି ଗ୍ରସଣ କରେ।
ଉପସ୍ଥିତେ ମହାଘୋରେ ହ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଆସିଲେ, ଯାହାକୁ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—
ଅନ୍ତେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀଣେ ସଂହାର ଉଚ୍ଯତେ
କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟକୁ ସଂହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସଂକ୍ଷଯେ
ସେହି ସଂକୋଚ ସମୟରେ, ଭୂତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସ୍ଵଭାଵକାରିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରେ
ସ୍ୱଭାବରେ ଯେଉଁ ସଂହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଥିରେ—
ଆତ୍ତଗନ୍ଧା ତତୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରଲଯତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ
ପୃଥିବୀ ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗନ୍ଧ ହରାଇ, ଲୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।
ଆପସ୍ତଦା ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵେଗଵତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ
ସେ ସମୟରେ, ଜଳ ବେଗରେ ଚଳି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅପାମପି ଗଣୋ ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯୋତିଃଷ୍ଵାଲୀଯତେ ରସଃ
ଏବଂ ଜଳର ଯେଉଁ ଅଂଶ ତାହାର ସାର ଅଗ୍ନିରେ ଲିନ ହୁଏ—
ତୀଵ୍ରତେଜୋହୃତରସାଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସାର ହରାଇ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଥାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତ ଆଦତ୍ତେ ତଜ୍ଜଲଂ ତଦା
ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି, ସେଇ ଜଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଅର୍ଚିର୍ଭିଃ ସଂତତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ତଳ, ଉପର, ଓ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଲୀଯତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାର୍ଚିରିଵ ମାରୁତେ
ସେଠାରେ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ, ସେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଉପଶାମ୍ଯତି ତେଜୋ ହିଵାଯୁରାଧୂଯତେ ମହାନ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ବାୟୁ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ମୂଲମାସାଦ୍ଯ ଵାଯୁଃ ସଂବନ୍ଧମାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ବାୟୁ ତାହାର ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱ-ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଵାଯୋରପି ଗୁଣଂ ସ୍ପର୍ଶମାକାଶଂ ଗ୍ରସତେ ଚ ତତ୍
ବାୟୁର ଗୁଣ ଯେଉଁଟି ସ୍ପର୍ଶ, ସେଥିକୁ ଆକାଶ ଅପସାରଣ କରେ ।
ଅରୂପମରସସ୍ପର୍ଶମଗନ୍ଧଂ ନ ଚ ମୂର୍ତିମତ୍
ଏହାର କୌଣସି ଆକୃତି, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ରହିଥାଏ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୀନେ ତଦା ଶିଷ୍ଟମାକାଶଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଲୟ ହେଲା ପରେ ଯେଉଁଟି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ ଆକାଶ ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ।
ତତ୍ର ଶବ୍ଦଂ ଗୁମଂ ତସ୍ଯ ଭୂତଦିର୍ଗ୍ରସତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଶବ୍ଦର ଗୁଣକୁ ପୁନି ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଅପସାରଣ କରେ ।
ଅଭିମାନାତ୍ମକୋ ହ୍ଯେଷ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଭୂତତ୍ତ୍ୱଟି ଅଭିମାନର ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ତାମସିକ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ମହାନାତ୍ମା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଂକଲ୍ପୋ ଵ୍ଯଵସାଯକଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଷ୍ଚୟ ଏବଂ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପର ଶକ୍ତି ।
ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈସ୍ତମାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଚିନ୍ତକାଃ
ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ୟାୟବାଚୀ ଶବ୍ଦରେ ଡାକନ୍ତି ।
ଲୀଯନ୍ତେ ଗୁଣସାମ୍ଯଂ ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଗୁଣଗୁଡିକର ସମ୍ୟା ଏକାଠି ଲୟ ହୋଇ ସ୍ୱଯଁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ ।
ଇତ୍ଯେଷ ସଂଯମଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ କାରଣୈଃ ସହ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ନିୟମ ତାଙ୍କର କାରଣସହିତ ଏକାଠି ହୁଏ ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଶୁଭଂ ସତ୍ଯାନୃତେ ତଥା
ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଭ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ,
ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଥଂ ଗୁଣମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯାହା ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ଅଛି, ଗୁଣମାତ୍ରର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରକୃତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବସିଥାଏ ।
ଜନ୍ତୂନାଂ ପାପପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରକୃତୌ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରେ ଯେଉଁଟି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି,
ଯୋଜଯନ୍ତେ ପୁନର୍ଦେହାନ୍ପରତ୍ଵେନ ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନେ ପୁନି ଦେହ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ।