ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତରାଗାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ସେ ସମୟରେ, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ରୁଚି ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିବୃତ୍ତି ପାଆନ୍ତି ।
ଵିନିଵୃତ୍ତେସ୍ତଦା ତେଷାଂ ସ୍ଥିତେରାତ୍ମନିଵାସିନାମ୍
ସେତେବେଳେ, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିବୃତ୍ତି ଘଟେ ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଽଥ ଵୈରାଗ୍ଯମାତ୍ମଵାଦ ପ୍ରଣାଶନମ୍
ତାପରେ, ବିରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଆତ୍ମବାଦ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ପୃଥଗ୍ଜ୍ଞାନେନ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତତସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାଃ
ପୃଥକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି ।
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ପ୍ରଶାନ୍ତାଦର୍ଶନାତ୍ମକାଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତି, ସାନ୍ତ ଓ ଦୃଷ୍ଟିମୟ ।
ତତ୍ରୈଵ ପରିନିର୍ଵାଣାଃ ସ୍ମୃତାନାଗାମିନସ୍ତୁ ତେ
ସେଠାରେ ଏହାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରତିସର୍ଗଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଏଭଳି ଭାବେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ସ ଵ୍ରଜେଚ୍ଛିଵସାଲୋକ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଯେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵସ୍ଥାଯୀ ଅପ୍ରତୀଘାତଲକ୍ଷଣଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଲୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ କୌଣସି ବାଧା ନଥିବା ଶାନ୍ତ ଦଶାରେ ରହନ୍ତି।
ମଦ୍ଯପୋ ମଦ୍ଯପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୂତସଂଘୈଶ୍ଚ ମୋଦତେ
ସେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ମଦପାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଇତି ହୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମିଦଵରମ୍
ଏଭଳି ଉତ୍ତମ କଥା ଭଗବାନ୍ ବାୟୁ କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲେ ତୁ କ୍ଷୀଣେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ପ୍ରଭୋଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ରଖିବା ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଗ୍ରସତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଅପ୍ରକାଶିତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ୍କୁ ସଂହାର ସମୟରେ ପୁଣି ଗ୍ରସଣ କରେ।
ଉପସ୍ଥିତେ ମହାଘୋରେ ହ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଆସିଲେ, ଯାହାକୁ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—
ଅନ୍ତେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀଣେ ସଂହାର ଉଚ୍ଯତେ
କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟକୁ ସଂହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସଂକ୍ଷଯେ
ସେହି ସଂକୋଚ ସମୟରେ, ଭୂତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସ୍ଵଭାଵକାରିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରେ
ସ୍ୱଭାବରେ ଯେଉଁ ସଂହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଥିରେ—
ଆତ୍ତଗନ୍ଧା ତତୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରଲଯତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ
ପୃଥିବୀ ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗନ୍ଧ ହରାଇ, ଲୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।
ଆପସ୍ତଦା ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵେଗଵତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ
ସେ ସମୟରେ, ଜଳ ବେଗରେ ଚଳି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅପାମପି ଗଣୋ ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯୋତିଃଷ୍ଵାଲୀଯତେ ରସଃ
ଏବଂ ଜଳର ଯେଉଁ ଅଂଶ ତାହାର ସାର ଅଗ୍ନିରେ ଲିନ ହୁଏ—
ତୀଵ୍ରତେଜୋହୃତରସାଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସାର ହରାଇ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଥାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତ ଆଦତ୍ତେ ତଜ୍ଜଲଂ ତଦା
ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି, ସେଇ ଜଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଅର୍ଚିର୍ଭିଃ ସଂତତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ତଳ, ଉପର, ଓ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଲୀଯତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାର୍ଚିରିଵ ମାରୁତେ
ସେଠାରେ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ, ସେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଉପଶାମ୍ଯତି ତେଜୋ ହିଵାଯୁରାଧୂଯତେ ମହାନ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ବାୟୁ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ମୂଲମାସାଦ୍ଯ ଵାଯୁଃ ସଂବନ୍ଧମାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ବାୟୁ ତାହାର ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱ-ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଵାଯୋରପି ଗୁଣଂ ସ୍ପର୍ଶମାକାଶଂ ଗ୍ରସତେ ଚ ତତ୍
ବାୟୁର ଗୁଣ ଯେଉଁଟି ସ୍ପର୍ଶ, ସେଥିକୁ ଆକାଶ ଅପସାରଣ କରେ ।
ଅରୂପମରସସ୍ପର୍ଶମଗନ୍ଧଂ ନ ଚ ମୂର୍ତିମତ୍
ଏହାର କୌଣସି ଆକୃତି, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ରହିଥାଏ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୀନେ ତଦା ଶିଷ୍ଟମାକାଶଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଲୟ ହେଲା ପରେ ଯେଉଁଟି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ ଆକାଶ ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ।
ତତ୍ର ଶବ୍ଦଂ ଗୁମଂ ତସ୍ଯ ଭୂତଦିର୍ଗ୍ରସତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଶବ୍ଦର ଗୁଣକୁ ପୁନି ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଅପସାରଣ କରେ ।