ଭୂତାଦିଂ ଗ୍ରସତେ ଚାପି ମହାନ୍ଵୈ ବୁଦ୍ଧିଲକ୍ଷମଃ
ବୁଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ ଯାହାରେ ଅଛି, ସେ ମହାନ୍ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଚୀନ ପଞ୍ଚଭୂତକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରସଣ କରେ ।
ଏତୌ ସଂହାରଵିସ୍ତାରୌ ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯକ୍ତୌ ତତଃ ପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଟି — ବିନାଶ ଓ ବିସ୍ତାର — ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ଘଟେ ।
ସଂସିଦ୍ଧକାର୍ଯକରଣାଃ ସଂସିଦ୍ଧା ଜ୍ଞାନିନସ୍ତୁ ଯେ
ଯେମାନେ ନିଜ କାମ ଓ ଉପକରଣ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ—
ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଽଧିଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଃ କରଣୈଃ ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସମୟରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ପୁନି ଉପକରଣ ସହିତ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ସାଧର୍ମ୍ଯଵୈଧର୍ମ୍ଯକୃତଃ ସଂଯୋଗୋ ନାଦିମାସ୍ତଯୋଃ
ଏହି ଦୁଇଟିର ମିଶଣ, ସାଧାର୍ମ୍ୟ ଓ ବିପରୀତତା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା, ଆଦିହୀନ ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଚ୍ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାନାତ୍ପୃଥକ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ଵଵିଷଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵିଷଯଃ କ୍ଷେତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମ ଅବିଷୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ବିଷୟ ତାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ଶରୀରାଣାଂ ଶରୀରୀ ବହୁଧା ସ୍ମୃତଃ
ଦେହ ଅନେକ ଥିବାରୁ, ଦେହୀକୁ ବହୁରୂପୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଶରୀରଂ ହି ସୁଖଦୁଃଖୋ ପଲବ୍ଧିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେହରେ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ।
ଯଦା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ଚୈଷାଂ ଭେଦାନାଂ ଚୈଵ ସଂଯମଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯମ ଆସେ—
ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତରାଗାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ସେ ସମୟରେ, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ରୁଚି ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିବୃତ୍ତି ପାଆନ୍ତି ।
ଵିନିଵୃତ୍ତେସ୍ତଦା ତେଷାଂ ସ୍ଥିତେରାତ୍ମନିଵାସିନାମ୍
ସେତେବେଳେ, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିବୃତ୍ତି ଘଟେ ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଽଥ ଵୈରାଗ୍ଯମାତ୍ମଵାଦ ପ୍ରଣାଶନମ୍
ତାପରେ, ବିରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଆତ୍ମବାଦ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ପୃଥଗ୍ଜ୍ଞାନେନ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତତସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାଃ
ପୃଥକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି ।
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ପ୍ରଶାନ୍ତାଦର୍ଶନାତ୍ମକାଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତି, ସାନ୍ତ ଓ ଦୃଷ୍ଟିମୟ ।
ତତ୍ରୈଵ ପରିନିର୍ଵାଣାଃ ସ୍ମୃତାନାଗାମିନସ୍ତୁ ତେ
ସେଠାରେ ଏହାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରତିସର୍ଗଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଏଭଳି ଭାବେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ସ ଵ୍ରଜେଚ୍ଛିଵସାଲୋକ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଯେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵସ୍ଥାଯୀ ଅପ୍ରତୀଘାତଲକ୍ଷଣଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଲୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ କୌଣସି ବାଧା ନଥିବା ଶାନ୍ତ ଦଶାରେ ରହନ୍ତି।
ମଦ୍ଯପୋ ମଦ୍ଯପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୂତସଂଘୈଶ୍ଚ ମୋଦତେ
ସେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ମଦପାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଇତି ହୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମିଦଵରମ୍
ଏଭଳି ଉତ୍ତମ କଥା ଭଗବାନ୍ ବାୟୁ କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲେ ତୁ କ୍ଷୀଣେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ପ୍ରଭୋଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ରଖିବା ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଗ୍ରସତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଅପ୍ରକାଶିତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ୍କୁ ସଂହାର ସମୟରେ ପୁଣି ଗ୍ରସଣ କରେ।
ଉପସ୍ଥିତେ ମହାଘୋରେ ହ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଆସିଲେ, ଯାହାକୁ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—
ଅନ୍ତେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀଣେ ସଂହାର ଉଚ୍ଯତେ
କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସମୟକୁ ସଂହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସଂକ୍ଷଯେ
ସେହି ସଂକୋଚ ସମୟରେ, ଭୂତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସ୍ଵଭାଵକାରିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରେ
ସ୍ୱଭାବରେ ଯେଉଁ ସଂହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଥିରେ—
ଆତ୍ତଗନ୍ଧା ତତୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରଲଯତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ
ପୃଥିବୀ ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗନ୍ଧ ହରାଇ, ଲୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।
ଆପସ୍ତଦା ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵେଗଵତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ
ସେ ସମୟରେ, ଜଳ ବେଗରେ ଚଳି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅପାମପି ଗଣୋ ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯୋତିଃଷ୍ଵାଲୀଯତେ ରସଃ
ଏବଂ ଜଳର ଯେଉଁ ଅଂଶ ତାହାର ସାର ଅଗ୍ନିରେ ଲିନ ହୁଏ—