ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଦେହର ଭିତରେ ଥିବା ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହାକୁ ତାପ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନି ପଶୁ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଯେହେତୁ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁକି ବିଧିରେ ଉପଯୋଗ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେମାନେ କିଛି ଜଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ପାଦ ତାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବତା ପଶୁପତି କେବେ ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ପରେ ଯେଉଁ ଛଅଟିଏ ନାମ ମୁଁ କହିଛି, ସେହା ହେଉଛି ‘ଭୀମ’। ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଦେହର ଭିତରେ ଥିବା ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ଦେବତାକୁ ଆକାଶରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତେଣୁ ସେ କେବେ ବାନ୍ଧି ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ କେହି ସଂଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ବାହାରେ ପକିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଉପନୟନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେ ନାମର ଅଭିନିଷ୍ଠ ରୂପ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ଦେବତା ଉପନୟନ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ, ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହିଠାରେ କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ନାମ ‘ମହାଦେବ’ କହିଛି, ଏହା ଶୁଣିଲା ପରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଉପରେ ଅବଲମ୍ବିତ ହେଲା। ତେଣୁ ଏହା ଜଣାଯାଏ ଯେ, ମହାଦେବ ନିଶ୍ଚୟ ଚନ୍ଦ୍ର। ମହାଦେବଙ୍କୁ ସୋମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଔଷଧୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ। ଯିଏ ଏଭଳି ଭାବରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନାହାନ୍ତି। ଏକ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଦୁଇଏ ଏକାସାଥି ମିଳନ କରନ୍ତି। ଏଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଜନ ହୁଏ। ସେଇ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାଣବାୟୁର କ୍ରିୟା ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପେଟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ପାଚନ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦେହର ଭିତରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ, ବୈତାନ୍ୟ ଉପନୟନ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚୟର ମୂଳ, ସେ କଥା ଏଠି ସ୍ଥାପିତ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ନୂତନ, ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱର ମହାଦେବ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ, ଦୋଷରହିତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା ଓ ପୁତ୍ର ଶନୈଶ୍ଚର; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ପତ୍ନୀ ଧାତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ର ଉଶନା; ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ପତ୍ନୀ ବିକେଶୀ ଓ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାରକ; ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ପତ୍ନୀ ଶିବା ଓ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ। ପଶୁପତିଙ୍କ ଯେଉଁ ରୂପ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଛଅଟିଏ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ‘ଆକାଶ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଉପନୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅଷ୍ଟମ ମହାରୂପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହିଭଳି, ତାଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ନାମ ଏକାସାଥି ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଏବଂ ଉପନୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତରେ ସେ ଦେବତା ବ୍ୟାପିତ।