ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭରେ, ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗର ଗଣନା ଓ ମାପ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ କୃତଯୁଗର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମିତ କ୍ରମ ଧର୍ମାନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା। ଶବ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି—ଏହା ପ୍ରଧାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବା ଏହାର ଅପବାଦ। ଏହାପରେ ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସବୁ ମନ୍ବନ୍ତରର ସ୍ୱଭାବ ଏମିତି ଥାଏ। ମନ୍ବନ୍ତର ର ପରିବର୍ତ୍ତନର ବିଶେଷତା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଋଷିମାନେ ଯେଉଁପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ କାଳ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କେମିତି ହୁଏ ତାହା ବି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି। ମାନବ ଶରୀରର ମାପ ଓ ହସିର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସପ୍ତଧା ଭାଷାର ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ପାଠ କିପରି ହୁଏ, ତାହା ବି ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବ୍ୟାସମୁନିମାନେ ବେଦର ବିପଦ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ମନ୍ବନ୍ତରର କ୍ରମ ଓ କାଳ ଜ୍ଞାନ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜ୍ଞାନୁବାନ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଧ୍ରୁବ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନର କଥା ଏଠି ରହିଛି। ରାଜା ୱେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଦୁଧ ଦେବାର ଆରମ୍ଭ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏଠି ଅଂଶିକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନେକ ଉତ୍ସାହଜନକ କଥା ଏଠି ରହିଛି। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଭୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଧ୍ୟାନ ଉପସ୍ଥାପିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ। ମାରୁତମାନେ ବାୟୁ ଧାରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଦିତି ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାତ୍ରୂପା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଓ ବାୟୁ ଗଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଓ ଏୟରାବତ ହାତୀର ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଭୃଗୁ ବଂଶ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ରହିଛି। ପରାଶର ଋଷିଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଜନସମୂହର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠି ଖୋଲାସା ହୋଇଛି। ଏହାପରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ଏକ ବିସ୍ତୃତ କଥା ବିବରଣ ହୋଇଛି। ବୃହଦ୍ବଳମାନଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ଅନ୍ୟ ବଂଶମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଓ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। କ୍ରୋଧ ପରେ ବଂଶର ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି। ଦେବାବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧକ ଓ ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ବିବରଣୀ ରହିଛି। ମଣିରତ୍ନ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଣିର ଲାଭ କଥା ବିବରଣ ହୋଇଛି। ଶୂରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ମ ବିଷୟରେ ଏଠି କଥା ହୋଇଛି। ବିଶ୍ୱରେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବାସୁଦେବ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ବଧ କରିଥିଲେ। ଭୃଗୁ ଦେବୀ ଶୁକ୍ରର ମାତାଙ୍କୁ ଉତ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ନରସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧର୍ମ ନାଶକ ଅବତାରମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି, ଦେବତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ଶର୍ବଙ୍କ ସ୍ତୁତି ରଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ମହାତ୍ମା ଶୁକ, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହିପରି ଉତ୍ସାହଜନକ କଥାମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତିର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମର ଆଲୋକ ଉଜାଗର କରେ।