ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ନେଇ କଥାହୁଏ କେବଳ ସେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଆଦିରେ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ରାତିର ଶେଷରେ, ଅଜନ୍ମା ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କର ମନରୁ ପ୍ରଭୁ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ସୃଷ୍ଟାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ରୁଦ୍ର, ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣିପୁଣି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଉଦ୍ଭବ କରନ୍ତି। ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୁଣି ସେମାନେ ଉଦ୍ଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନିଟି ଛନ୍ଦ—ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଜଗତୀ—ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ତିନିଟି ରୂପରେ, ଏକତାରେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତ୍ରୟମ୍ବକ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ଯଜ୍ଞ ପିଠା, ଏହିଠାରେ ସେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ବୋଲି ପରିଚିତ। ରୂପକୁ ଆକୃତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ସୁରୁଚି, ତେଜକୁ ରୁଚି କୁହାଯାଏ; ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ପ୍ରେରକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସେ କାମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏବେର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ। ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅପସାରଣ କରି, ରଜୋଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଂସା ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି, ସେ ଭଗବାନ୍ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଜର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମହିଳା—ଶତରୂପା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ଏଭଳି ଯେମିତି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରେତାଯୁଗର ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା, ସେ ତାପରେ ନିଜ ମନରୁ ଅନ୍ୟ ମନସ୍ପୁତ ପୁଅମାନେ, ନିଜ ପରି ଦେଖାଯିବା, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମନସ୍ପୁତ ପୁଅ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଆତ୍ମଜ ଓ ସଂଯମୀମାନଙ୍କର ମୂଳ। ପ୍ରଜାପତି ଓ ରୁଚି—ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବଜମାନେ। ମନରୁ ଅପ୍ରକାଶ ମୂଳ ଥିବା ରୁଚି ଜନ୍ମିଲେ। ପ୍ରାଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷକୁ, ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିକୁ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ୍, କାନରୁ ଅତ୍ରି, ସମାନବାୟୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ, ଅପାନବାୟୁରୁ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା ଧର୍ମ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ସେଇ ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପୂର୍ବେ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଓ ଧର୍ମ ଆଦି ମହାର୍ଷିମାନେ ଏଠି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତେବେ ସେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଳୀନ ହେଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପୁଣି ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ଅବରୋଧ ହେଲାବେଳେ, ଇଚ୍ଛାର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଅର୍ଧ ଆକୃତି ଥିବା ପୁରୁଷ ହେଲେ। ଏହି ପ୍ରକୃତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଥିଲା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଥିଲା। ସେଇ ଦେବୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପ କଲେ। ସେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ମନୁ ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେ, ଗର୍ଭ ବିନା ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ, ଶତରୂପା ନାମକ ଜନନୀଙ୍କୁ ଭାର୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।