ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାରି ଆଶ୍ରମ—ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସ—ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜ-ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଥିବା ଲୋକେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାରି ଜାତିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏବେ ମୁଁ ଏହି କ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂଗ୍ରହ ଏହା: ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁସେବା ଓ ଭିକ୍ଷାଟଣା ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସ୍ନାନ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଦି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସଚେତନତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା ଓ କ୍ଷମା ଏହି ଦଶଧର୍ମ ସ୍ଵୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ନିବାସ ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁସଙ୍ଗେ ରହୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’ ଭାବରେ ଜଣାଶୁନା, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାରେ ଲୟ ହେବା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଗତି। ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଗତି ବି ଏହି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ଥିତ। ପିତୃମାର୍ଗର ଚାରିଟି ପଥ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ପିତୃମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ଵାର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଦେହରୁ, ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ସ୍ଵୟଂ ସମାନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏପରେ ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋଜ ଶିଶୁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଏମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଜୀବିକାର ସାଧନ କରିଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା, ଯୁଗ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ମନରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଏଠାରେ ଆଦି ପ୍ରଜା ଦେବତା ଆଦି ଥିଲେ। ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅନୁକ୍ରମରେ ସେମାନେ ଆଦିରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ—ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅପୁଣ୍ୟ—ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ଯାହା କ୍ଷୟ ହେଉନଥିଲା। ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ—ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କ୍ରିୟା ଓ ତାହାର କାରଣ ସହିତ, ଏହି ଦେହରୁ ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକତ୍ୱସ୍ଵରୂପ ଆତ୍ମାରୁ ଅନ୍ଧକାରର ଏକ ଅଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅସୁରମାନେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଦେହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ, ତାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହା ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ରାତି ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଲା। ଅସୁରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ମନୋଜ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ହେଲେ, ଯେଉଁ ଦେହ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା। ସେ ତେଜୋମୟ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ପୁତ୍ରମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ଜଣାଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେହରୁ ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଏହି ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ତାହା ଦିନ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଭାବି, ପ୍ରଭୁ ପିତା ସମ ପ୍ରେମ ଓ ଚିନ୍ତନ କଲେ।