ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବିରୋଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ କଳି ଯୁଗରେ ଚୋରି ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି କଳି ଯୁଗକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ, ଏହାର ଗୁଣ ଓ ଆଚରଣ ତିନୋଟି ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ। କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଏହି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ମାନବ ବର୍ଷ ଭାବେ ଗଣନା ହେଉଥିଲା। ଯେତେବେଳେ କୃତ ଯୁଗ ସେହି ତାରାମଣି ଅଂଶ ସହିତ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ତାରାମଣି ଅଂଶ ବିତିଗଲାପରେ, ସେହି ସମୟକୁ ଯୁଗର ତାରାମଣି ଅଂଶ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବେ, କୃତ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଓ ତାରାମଣି ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ତା’ପରେ ଆସିଲା ଟ୍ରେତା ଯୁଗ, ଯାହା କୃତ ପରେ ଆସିଥିଲା, ଏଠାରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଧିଗତ ହେଲା। ଏହି ଯୁଗର ଆଠଟି ସିଦ୍ଧି କ୍ରମେ କ୍ରମେ କମିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚାରି ଯୁଗର ବିଭାଜନ ଅନୁଯାୟୀ, କୃତ ଯୁଗର ତାରାମଣି ତା’ର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଥିଲା। ଯୁଗଗୁଡିକର ଧର୍ମ—ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ—କ୍ରମେ କ୍ରମେ କମିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଟ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଅଂଶିକ ଥିଲା। ଯୁଗଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ଟ୍ରେତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଗର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ହରାଇଗଲାପରେ, ଆଉ ଏକ ନୂତନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ମେଘ ଓ ବିଜୁଳିରୁ ପଛ ଦିଆରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତ୍ୟାଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗଛକୁ ଘର ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ଟ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସେମାନେ ଏହି ଗଛରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା ଓ ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୁନି ହେଲାନି, କାରଣ ଯୁଗର ଶକ୍ତି ଏହାକୁ ବାଧା ଦେଲା। ପରେ, ସେହି ଭାବେ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଅଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ, ରଜସ୍ରାବ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ଘର ଭାବରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ତା’ପରେ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ସତ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଧିଗତ କଲେ। ବସ୍ତ୍ର, ଫଳ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବଡ଼ ଜିଜ୍ଞାସା ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛତାରେ ମଧୁ ମିଳିଲା। ସେହି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ସକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଗଛଗୁଡିକୁ ଧରି, ଜୋରକରି ମଧୁ ବା ମଧୁମକ୍ଷି ନେଇଥିଲେ। ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାଲିକ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତା’ସହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ସେହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କେହି ଚିତ୍କାର କଲେ, କେହି ନିଜକୁ ଢାକିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ଘରହୀନ ହେଲେ। ମଧୁ ଥିବା ପାହାଡ଼, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ସମ ଓ ଅସମ ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଗାଁ ଏବଂ ସହର ତିଆରି କଲେ। ସେମାନେ ଏହାର ଲମ୍ବ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଗଠନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ। ତା’ପରେ, ମାପ ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଦେଲେ। ଦଶଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗଠିକୁ ‘ପ୍ରାଦେଶ’ କୁହାଯାଏ। ‘ତାଳ’ ମଧ୍ୟମ ମାପ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣ’ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମାପ। ‘ରତ୍ନି’ କୁ ଏକୋଇଶି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗଠି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।