ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେ କାବ୍ୟାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଭଉଣୀ। କ୍ରତୁ, ଶୁଚି, ସ୍ୱମୂର୍ଧା, ବ୍ୟାଜା ଓ ବସୁଦା – ଏହି ପଞ୍ଚଜନ ଭୃଗୁ ବଂଶର ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏପରି ଏକୋଟି ଭୃଗୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଉଛନ୍ତି। ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଦେମନ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଶିଶୁ ଉତ୍ପାଟି ନିଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରଚେତା ଓ ଚ୍ୟବନ, କ୍ରୋଧରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେକୁ ଦହି ଦେଲେ। ଆପ୍ରବାନ ଓ ଦଧୀଚି – ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ବିରାଟ ଧର୍ମବନ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଆପ୍ରବାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜନନୀ ଋଚୀ, ନାହୁଷ ବଂଶର ଥିଲେ। ଔର୍ବଙ୍କ ପୁଅ ଋଚୀକ, ଅଗ୍ନି ସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଉଲ୍ଟାଇବାରେ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା – ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଏକ ବିଷ୍ଣୁସମ। ରେଣୁକାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଔର୍ବଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମଦଗ୍ନି ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଋଷ୍ୟତରାଙ୍କ ବଂଶରେ ଅନେକ ଭାର୍ଗବ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମିତ୍ରେୟୁ ସପ୍ତମ; ଏହି ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଶାଖାଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହି ବଂଶରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସୁରୂପା, ମାରୀଚି, କାର୍ଦମି ଓ ସ୍ୱରାଟ – ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଅଥର୍ବନଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି ସୁରୂପାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଗୌତମ ସ୍ୱରାଟଙ୍କୁ। ପଥ୍ୟାଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଣି, ମାନସଙ୍କୁ ସଂବର୍ତ୍ତ। ଉସିଜ, ଦୀର୍ଘତମା, ବୃହଦୁକ୍ଥ ଓ ବାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ରିଭୁମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ନିର୍ମାତା ଭାବେ ଦେବତା ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ୱରାଟ ସୁରୂପା ମାଧ୍ୟମରେ ବୃହସ୍ପତି ଓ ଗୌତମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଆଧାର୍ୟ, ଆୟୁ, ଧନୁର, ଦକ୍ଷ, ଦମ, ପ୍ରାଣ – ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଆୟସ୍ୟ, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ଉସିଜ – ଏହି ବଂଶର ଅନ୍ୟ ଶାଖା। ମୁଦ୍ଗଲ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ହରିତ, କପୟ – ଏହି ଅନ୍ୟ ଶାଖାଗୁଡିକ। ଏହି ଅଂଗିରସ ବଂଶର ପନ୍ଦର ଶାଖା ଭାବେ ଜଣାଯାଉଛି। ଏବେ ମୁଁ ମାରୀଚିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭାଗ କହିବି। ମାରୀଚି ସନ୍ତାନ ଚାହିଁ, ଜଳରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱତଃ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ୱ ହେଲେ। ମନ ଜଳରେ ଲଗାଇ, ସେ ଏକ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ମାରୀଚି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଜଳରେ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସାତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାପରେ ସେ କଶ୍ୟମ ପିଲେ, ଯାହାକୁ ଏଠାରେ ମଦ୍ୟ ଭାବେ କୁହାଯାଉଛି। ମୁନିମାନେ କଶ୍ୟମ ମଦ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; କଶ୍ୟପ ବଂଶରେ କଶ୍ୟପ ନିଜେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶାପିତ ହୋଇ, କଶ୍ୟପ ଏପରି ହେଲେ। ପ୍ରଚେତା ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀମାନେ ଦେଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା, ଯାହାକୁ ଭାରୁଣ କୁହାଯାଉଛି, ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଧନ୍ୟ। ଏହି କଥା ପଠିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପରେ, ଦକ୍ଷ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜୀବଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସେ ନିଜ ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ଜୀବଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।