ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ବାରୁଣୀ ରୂପ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମୋଟାଏ ଏଠି ଆଠ ଜଣ ଋଷି — ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ। ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଶରୀରୀ ବଷଟ୍କାର ବି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଋଗ୍ବେଦ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁକ୍ରମଣାରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ବେଦ ହୁଏ, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଷ୍ଟୁତି ରହିଛି। ସେଠି ବିଶ୍ୱାବସୁ ଆଦି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଇ, ସେ ଦୁଇ ଶରୀର ଓ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ। ବଷଟ୍କାର ଏଠି ଆଧାର ହେଲା, ଏବଂ ନିଗ୍ରହ ଓ ବିଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟ ବି ତାହାର ସହଯୋଗୀ ହେଲା। ଦେବୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ — ସେମାନେ ସୁରୂପା ନାମରେ, ବାରୁଣ ରୂପ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅର୍ଥର ଅନୁସାରେ ଘଟିଥିଲା; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରରେ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଘ୍ରା ବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ନିଜ ବୀଜକୁ ଘୃତ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ଅଘ୍ରା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖାକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଭେଦ କରି ବାହାରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାଦେବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ — "ଏହି ଦେବତା ମୋର ପୁଅ ହେଉ।" ତେଣୁ ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ, ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଅଘ୍ରାର ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଜନ୍ମକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ କହିଲେ — "ଏହିପରି ହେଉ।" ଏହିପରି ଏଠି ଶୁକ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଛଅ ଥର ଅଘ୍ରା କଲେ। ମାରୀଚି ପ୍ରଥମେ ମାରୀଚିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅତ୍ରି କହିଲେ — "ମୁଁ ତୃତୀୟ," ତେଣୁ ସେ ଅତ୍ରି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଲଟି ଚୁଲୁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଲହା, ତେଣୁ ପୁଲହା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ବସିଷ୍ଠ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଋଷିମାନେ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଅନ୍ୟମାନେ, ପିତୃ ନାମରେ, ଏହି ମହାଋଷିମାନେ ବି ଚିହ୍ନିତ। ସାତ ଦଳ, ଯେଉଁମାନେ ସାତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଜୟ — ସେମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୌଲହା, ବସିଷ୍ଠ ଦଳ। ଏହି ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସାରାଂଶରେ ଜଣାଯାଇଛି; ତିନି ଅନ୍ୟ ଦଳ ବି ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତା ଯମ, ଯମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ, ତାଙ୍କର ରାଜା। କଶ୍ୟପ, କର୍ଦ୍ଦମ, ଶେଷ, ବିକ୍ରାନ୍ତ, ସୁଶ୍ରବା, ପ୍ରଚେତସ, ଋଷ୍ଟନେମି, ବହୁଳ — ଏହି ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ବଳଖିଳ୍ୟ, ଅତି ତପସ୍ୱୀ, ଉଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ କୁଶ ଘାସର ତଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ, ଆଗ୍ନିର ଭସ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ହରାଇଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର — ସେମାନେ ସୁନ୍ଦରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।