ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପରି ମହା ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ବଳିଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ବେଦର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଦେବ, ଋଷି, ପୂର୍ବଜ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦିତ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନାଶୀ ଓ ଅନାଶୀ, ଚଳନ୍ତ ଓ ଅଚଳନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦିତ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ତିନିପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଭିନ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ବସିଥିବା ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତାହାର ନିଜ ଖେତ୍ରରେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି। ‘ଦିବ’ ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତିରେ ପଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମା କଲେ। ସେମାନେ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ; ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି। ମହାତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବରେ ଘଟେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା-ବନରେ ହଜାର ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ ଅଛି। ଏହି ବନରେ ଅପ୍ରକଟ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଜଣା ଜିବ ଭିତରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ମନ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର ଖୋଲି ସହିତ ଏହି ବନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଫୁଲିବା ପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା-ବନ ବ୍ରହ୍ମା-ଗଛର ଅଂଶ। ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ, ପ୍ରକୃତି ଓ ମାୟା ଭାବେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତିନି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଅଚେତନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ହୁଏ। ବିଭେଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମା ତାହାର ମୂଳ ସ୍ତୋତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାର କାରଣକୁ ବୁଝନ୍ତି। ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କାନ, ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଚଳାଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଜାତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ମୁଳ ନେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଅଣ୍ଡୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ଜଗତଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ପଥରୁ ଫେରିବା ନାହିଁ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଆକୃତି ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଆଗାମୀ ଘଟିବା ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜେ ନିଜେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ନିଦ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଉପସାରଣ କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭେଦ ଶେଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ନୁହେଁ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା-ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସିଦ୍ଧମାନେ ସମାନ ଗୁଣର ହୋଇ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ନିଜକୁ ପଠାଇ, ଏହି ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପୁଣି, ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ କାରଣ ସହିତ ଅନ୍ତଃକରଣ ରଖିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମକୁ ଫେରିନାହିଁ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି। ଉପରକୁ ଯିବା ପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଆତ୍ମାମାନେ ତିନି ଜଗତରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥାନ୍ତି। କଳ୍ପର ନାଶ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର କିରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ପରେ ଏକ ଶତ କିରଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତିନି ଜଗତକୁ ଦହନ କରେ। ପ୍ରଥମେ ବର୍ଷା ନ ଥିବାରୁ ଜୀବମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୁଅନ୍ତି, ପରେ ସେ କିରଣରେ ଦହିଯାନ୍ତି; ଚଳନ୍ତ ଓ ଅଚଳନ୍ତ ଜୀବ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଏହି ଦହିବାରେ ଶେଷ ହୁଏ।