ଦକ୍ଷ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଅପୂର୍ବ ଭୂମିକା ନିବାହ କରିଥିଲେ। ପୁନି, ସତ୍ତ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍। ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ ଏଠାରେ କହିବି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୁନି ଗ୍ରହ ଓ ତାରକାମାନେ ସହିତ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଶୋଭା ପାଇଥିଲା। ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଗଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ଗଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଳ ଲୋକଙ୍କୁ କୁହ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଉଛି। ଏକ ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲା, ଏହା ପୁନି ଭଲି ଭାବେ ଭାଇବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ହେଲା। ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ପିତାମହଙ୍କ ବଂଶଜ, ଏହି ଦେବମୟ ଦୃଷ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ସେମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗରେ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ବରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞରେ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଅତ୍ରି, ଭାସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ପୁତ୍ର—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗ ଓ ଦେହଧାରୀ ବଷଟ୍କାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଶୋଭିତ ଋଗ୍ବେଦ ଉଦୟ ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ, ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସୂକ୍ତ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ବିଶ୍ବାବସୁ ଆଦି, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦୁଇ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ବଷଟ୍କାର ଏଠି ଆଧାର ହେଲା, ଏବଂ ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନିଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଦେବୀମାନେ, ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ମାତୃମାନେ, ସମସ୍ତେ ରୂପବତୀ ସୁରୂପା ନାମେ ଚିହ୍ନିତ, ବରୁଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ନିୟତ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି କ୍ରମରେ ସଂସ୍ଥାପିତ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଘ୍ର ଧାରା ଦେଇ। ତାଙ୍କ ତେଜ଼ରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନିରୂପ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ନିଜ ଶୁକ୍ର ଘୃତପାତ୍ରରେ ରଖି ହୋମ କଲେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୂପବନ୍ତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଭେଦ କରି ବାହାରିଲେ। ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଚିହ୍ନିଲେ—"ଏହି ଦେବ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ।" ତାପରେ, ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ, ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ନିର ଅଂଗାରରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ତଥାସ୍ତୁ।" ପୁନି ଛଅଥର, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶୁକ୍ର ମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମରୀଚି ଉଦୟ ହେଲେ, ମରୀଚିମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି। ଅତ୍ରି କହିଲେ—"ମୁଁ ତୃତୀୟ," ଏହିପରି ସେ ଅତ୍ରି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଲମ୍ବିଥିବା କେଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଲହ, ଏହିପରି ସ୍ମୃତ। ସତ୍ୟବାଦୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ବକ୍ତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭାସିଷ୍ଠ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ।