ସୋମଙ୍କର ନାତି କିପରି ଶ୍ରବଶୁର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି କଥା କଥାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ନିଜେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ସଂଯମିତ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସେଉଁଠି ମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶକ୍ତି ଏହାର କାରଣ ହେଲା। ଯିଏ ସନ୍ତାନ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ଛଅଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ତାହାଠାରୁ କମ୍ ବା ବେଶି କିଛି ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ପାଠ କରେ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ଏହି ଗୁଣ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣ। ମରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତାମାନେ ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ, ଏମିତି ଆଠଟି ଦେବଗଣ ମନ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସାଧ୍ୟ, ବସୁ, ବିଶ୍ୱେ ଓ ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ—ଏହା ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ରୂପେ ପରିଚିତ। ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ଏହି ସମୟରେ ମରୀଚିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କୁ ଶୁଭ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ ଓ ଏବେ ଅଛନ୍ତି— ସମସ୍ତଙ୍କ ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାୟକ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତେ ଅଲଗା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶତାଧିକ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ଓ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି। ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାୟକମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ନାୟକ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତିନି ଲୋକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତ କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଭାବେ ମନ୍ୟ କରାଯାଏ, ଏହା ପ୍ରାପ୍ତିର ବିଧି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣିବି। ‘ଭୂଃ’ ଏହି ଅକ୍ଷର ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଏହିପରି ଭୂଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ଲୋକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ‘ଭୂଲୋକ’ ନାମ ପାଇଲା। ଏହି ଲୋକରେ, ‘ଭୁଵଃ’ ଶବ୍ଦ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ‘ଭବନ’ ରୁ ଏହାର ନାମ ‘ଭୁଵର୍ଲୋକ’ ପଡ଼ିଲା, ଏହି ପ୍ରକାର ତାହାର ନାମକରଣ ହେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ଏପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଯାହା ଆସିବାକୁ ଅଛି, ତାହା ପାଇଁ ‘ଭବ୍ୟ’ ଶବ୍ଦ ଭବିଷ୍ୟତ ଦର୍ଶାଏ। ‘ଭୂଃ’ ପୃଥିବୀ ଭାବେ ଓ ‘ଭୁଵଃ’ ଆକାଶ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ତିନି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ, ତିନି ବ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ତିନି ଲୋକ—ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ— ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଓ ଗୁଣଧାରୀମାନେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ମାନବମାନେ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଚାର୍ୟ, ନାଥ, ରାଜା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି ତିନି ଲୋକର ଅଂଶ। ଏହି ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠିରେ ଗାଧିଜ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କୌଶିକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଅତ୍ରି, ବ୍ରହ୍ମକୋଶ, ଭତ୍ସର ଓ କଶ୍ୟପ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷିଗଣ ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ତେଣୁ ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନୃଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଶର୍ୟାତି ମଧ୍ୟ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଂଶ।