ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉପଦେଶକ ନୁହଁନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶଜନ୍ମୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଧରି ଏହି ଜଗତରେ ଚମକୁଥିଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଜା, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ଧାରଣ କରି, ବିପୁଳ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ । ପରେ, ସନତ୍କୁମାର ନାମ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା । କ୍ରିୟା ଓ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା, ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ । ତା’ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅସୁର, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ତାଙ୍କର କଟିରୁ ମଣିଷମାନେ, ନିତମ୍ଭରୁ ଅସୁରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏବଂ ଅମୃତରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ତିଆରି ହେଲେ । ମନରୁ ସେ ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ଯଜ୍ଞ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ବେଦକୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମଣିଷମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ । ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ । ସେ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅବିଭକ୍ତ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣାଯାଏ । ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠିତ ଓ ସମଦର୍ଶୀ, ସେମାନେ କର୍ମକୁ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ମନେ କରନ୍ତି । ‘ଦିବ’ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ପାଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ସେମାନେ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ପୁନଃ ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରୁ ନେଇଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ ମହତ୍ତ୍ଵରୁ ନିଜେ ନିଜେ ଯେଉଁ ବିକାର ଆସେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ । ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରହ୍ମାବନରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ ବିଚରଣ କରନ୍ତି । ଏଠି ଅନ୍ତଃକରଣ ଗୁହାଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଏକ ସଂଘ ଭାବେ ଅଛି । ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଫୁଲିଥିବା ଦଳର ଦ୍ୱାରା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦିଏ । ଏହି ବ୍ରହ୍ମାବନ ହେଉଛି ସେଇ ବ୍ରହ୍ମୃକ୍ଷର ଅଂଶ । ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ସ୍ୱଭାବ ଓ ମାୟା ବୋଲି କହନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱଇଚ୍ଛା ବିନା ଘଟେ । ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ମୂଳ । ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏକଅପର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାର କାରଣ ବୁଝନ୍ତି । ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର କାନ, ପୃଥିବୀକୁ ପାଦ ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚେଷ୍ଟକାରୀ । ତାଙ୍କର ଉରୁ ଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦ ଠାରୁ ଶୂଦ୍ର; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତିଆରି କଲେ । ସେଇ ଜଗତଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମାର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରା ନାହିଁ । ସେମାନେ ରୂପ ଓ ପଦରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁ ନିୟତି ଅଛି, ତାହାର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ୱୟଂ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ । ଯେପରି ନିଦ୍ରାରେ ଅବିଚାରରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେପରି । ସଂହାର କଲେ ସେମାନଙ୍କ ଭେଦ ଶେଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ । ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ । ସେହି ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ, ସମାନ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଓ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ।