ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ, କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ସ୍ୱାରୋଚିଷ—ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଚବିଶି ଜଣ ଚନ୍ଦଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିଲା। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନେ ଥିଲେ—ଅଜ, ଭଗବା, ଡ୍ରବିଣ। ଏହି ସମୟରେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଚିକିତ୍ବାନ୍ ଏବଂ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଏହି ବେଳେ ସୋମପାନ କରିଥିଲେ। ସମଞ୍ଜ, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଅଜେୟ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏମାନେ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ବିପଶ୍ଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଯୁଗର ସପ୍ତ ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି—ଭାର୍ଗବ, ପ୍ରାମ, ଋଷଭ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ; ପୌଲହ, ଅଥର୍ବରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବୃହଦୁକ୍ଥ, ନବ, ସେତୁ ଓ ଶ୍ରୁତ ଏହି ନଉଜଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ପୁରାଣରେ ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏମାନେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ମୂଳ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଏହି ଜନସମୁଦାୟର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ଋଷି ଓ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ। ତୃତୀୟ ଚକ୍ରରେ, ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ, ସୁଧାମାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ। ସତ୍ୟ, ଧୃତି, ଦମ, ଦାନ୍ତ, କ୍ଷମା, କ୍ଷାମ, ଧ୍ୱନି, ଶୁଚି—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ସୁଧାମାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହାଠାରେ ଆଉ ଦ୍ୱାଦଶ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ବିଶ୍ୱଧା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ମାନସ, ବିରାଜସ, ଅବଧ୍ୟ, ଅବ୍ରତିର, ଦେବ, ବସୁର, ଧିଷ୍ଣ୍ୟ, ବିଭାବସୁ, ରଥୋର୍ମି, କେତୁମାନ୍, ପ୍ରତାର୍ଦନ, ସୁଦନ, ବସୁଦନ, ସୁମଞ୍ଜସ, ବିଶାବ। ଏମାନେ ଶୁଭ ଓ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା। ଏହି ସମୟରେ ଡିକ୍ପତି, ବାକ୍ପତି, ବିଶ୍ୱ, ଶମ୍ଭୁ, ଅଶ୍ୱ, ସଦଶ୍ୱ, କ୍ଷେମ ଓ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗର ଦେବତା ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ଏହି ଯୁଗରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଥିଲେ। ଦେବମ୍ବୁଜ, ଅପ୍ରତିମ ଓ ଗଜ—ଏହି ଦେବତାମାନେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କୁ ତେର ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଯୁଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଚତୁର୍ଥ ଚକ୍ରରେ, ତାମସ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦେବତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିଲେ। ଏବେ ଏହି ଯୁଗର ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ, ମହାନୁଭାବମାନେ—ଅତ୍ରି ଅଗ୍ନି ଭାବେ, ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମ ଭାର୍ଗବ ଭାବେ ପରିଚିତ।