ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ। ଗତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ସମୟରେ ଏହି ନିୟମ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ଏଭଳି ଅନୁକ୍ରମ ଅବିରତ ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚଳାଚଳ ରହିଥାଏ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ହେବା ଦେଖାଯାଏ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ସେମାନେ ଚିରକାଳ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁନଃସୃଷ୍ଟିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ରେ ଅନାସକ୍ତି ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଏକମାତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଳୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଣି ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସଦା ବିକାଶ ଓ ଅବସାନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ସେହି ଦୃଶ୍ୟଗୁଡିକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିଧିର ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଯଥାଯଥ ଚକ୍ରଗୁଡିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ସପ୍ତ ଋଷି, ପିତୃମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସହିତ ଯୋଡି ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗୌରବିତ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ କରିଥାଏ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଠ ମହା ଉତ୍ସବରେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସାଧନା ଦେଉନ୍ତୁ। ଆଉ କଣ ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି? ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ୱନ୍ତରର ନାୟକମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥାହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଆପଣମାନେ ମୋ ଥରେ ଦୁଇଥର ଏହି ବିଷୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଉତ୍ତମ, ତମସ, ରୈବତ ଓ ଅକ୍ଷୁଷ ମନୁ। ସାବର୍ଣି, ରୌଚ୍ୟ, ଭୌତ୍ୟ ଓ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ। ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁର ଯୁଗ ବିଷୟରେ କହିବି। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଥିଲେ। କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍ୱାରୋଚିଷ ତୁଷିତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଚବିଶଟି ଚନ୍ଦଜ ଦେବତା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବମାନେ ଅଜ, ଭଗବା, ଦ୍ରବିଣ, ଚିକିତ୍ୱାନ, ଅମ୍ଶ ଏବଂ କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ସମୟରେ ସୋମ ପାନ କରିଥିଲେ। ସାମଞ୍ଜ, ଏକ ଖ୍ୟାତିନାମା, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିଲେ; ଅଜେୟ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କନିକା ଥିଲେ। ଏହି ଦେବମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ବିପଶ୍ଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତିନାମା। ଭାର୍ଗବ, ପ୍ରାମ, ଋଷଭ, ଆଙ୍ଗିରସ, ପୌଲହ, ଅଥର୍ବରୀ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ। ବୃହଦୁକ୍ଥ, ନବ, ସେତୁ, ଶ୍ରୁତ—ଏହି ନଉଜଣ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସ୍ମୃତିରେ ତିନି। ପୁରାଣରେ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତରାଳର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏମାନେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ମୂଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ସରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ—ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅଟୁଣି। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ନୁହେଁ। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ। ତୃତୀୟ ଚକ୍ରରେ, ଉତ୍ତମ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ, ସୁଧାମାନ ଓ ଏହି ଦେବମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁଗତ ଥିଲେ। ସତ୍ୟ, ଧୃତି, ଦମ, ଦାନ୍ତ, କ୍ଷମା, କ୍ଷାମା, ଧ୍ୱନି, ଶୁଚି—ଏହି ଦେବମାନେ ଉତ୍ତମ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଥିଲେ।