ପୂର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତର ସମାପ୍ତି ପରେ, ପୁନର୍ବାର ନୂତନ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମୟାନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ। ଏହି ସମୟରେ ମନ୍ୱନ୍ତର ଉତ୍ସବ ପାଇଁ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଅବିରତ ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତରତା ରଖିବା ପାଇଁ, ଦମ୍ପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଔଷଧି ଉଦ୍ଭିଦ ଦେଖା ଦିଏ। ଜୀବିକା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଗ୍ରାମ-ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଭେଦ ନାହିଁ, ସେଠି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ ସୃଷ୍ଟିର ଅବିରତତା ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଥିବା ମନୁ, ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଲୟ ପାଇଲେ, ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ନୂତନ ମନୁ, ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ସର୍ପ, ପିଶାଚ, ଭୂତ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି। ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କରି, ଚିତ୍ତକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରତି ନିବେଶିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦେବତା ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ମହର୍ଲୋକକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥିଲେ। ତିନି ଲୋକର ଦେବସ୍ଥାନ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ, ଦେବତାଗଣ, ପିତୃମାନେ—ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ଏଠାରେ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ। ମହାପୁରୁଷମାନେ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଶେଷ ଅଂଶ କେବଳ ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ବିକଳ୍ପ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହେ ନାହିଁ, ସଦା ବିକାଶ ଓ ବିନାଶ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟନାକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଉପାୟ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯଥାଯଥ ଚକ୍ରରେ ଦେବତାମାନେ, ସପ୍ତ ଋଷି, ପିତୃମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ଏବଂ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବିସ୍ତାର କରେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଠ ମହାଉତ୍ସବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଆୟୁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ କହିବି? ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବି। ଦୁଇଥର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଏବଂ ଅକ୍ଷୁଷ ମନୁ; ସାବର୍ଣ୍ଣି, ରୌଚ୍ୟ, ଭୌତ୍ୟ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁମାନେ ମନସ୍ ସୃଷ୍ଟି। ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ ଯୁଗର ମନୁମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁଷିତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।