ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜେ ନିଜେ ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ଆଦିକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଅନ୍ୟଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସଂହିତା ରୂପେ ଗଠିତ ହେଉଛି । ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଘଟିଛି, ତାହା ପୁନିପୁନି ଘଟିଥାଏ । ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ଏହି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ଆଉ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହିପରି, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧାରାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ । ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଛି, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ପୂର୍ବ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜଣାଯାଏ, ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁହିଁ ଜଣାଯାଏ । ଏପରି ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ସମେତ, ଜନଲୋକର ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦଶ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ସମୟ ଆସିଲେ ସମସ୍ତେ ନିୟତ ଘଟଣାରେ ବନ୍ଧାଯାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କମାନେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ପରେ ଏହି କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଜନଲୋକରୁ ଟପୋଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନଃ ଫେରିବା ନାହିଁ । ତାପରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଲୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । କାଳ ଆଦିହୀନ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଗଣନା ମଧ୍ୟ ଆଦିହୀନ । ପିତୃ, ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମନୁମାନେ ସହିତ ଏହି ଧାରା ଚାଲିଥାଏ । ଏହି ଅନୁସୂଚୀ ଓ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର ଘଟେ । ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ପ୍ରଳୟ ପରେ ତିନି ତଳ ନୂଆ ସୃଷ୍ଟି ଆସେ । ଏହାକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି କୁହି ପାରିବେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ମନ୍ୱନ୍ତର ଗଣନା ମାନବ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବୁଝ । ତ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ତିରିଶ କୋଟି ଗଣନା କରନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଗ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଆମେ ଦେବବର୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଯୋଗ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନୁ ପରେ ତାହାକୁ ଏଠାରେ କୁହିବି । ଏହିପରି ଅଧିକ ବାଉନସ୍ଥାନ ଗଣନାରେ ବାଉନ ସହସ୍ର ଯୋଗ ହୁଏ । ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ହୁଏ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମାମାନେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହୁଏ । ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତର ସନ୍ଧିକୁ ବୁଝ । ଚାରି ଯୁଗ—କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଏପରି ମିଶି ମନ୍ୟତା ରହିଛି । ଭଗବାନ୍ ଏହି ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ମନୁଙ୍କୁ କୁହିଥିଲେ । ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଷୟରେ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଏକ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶେଷ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି । ନିୟତ ଘଟଣାର ପ୍ରଭାବରେ, ଏହା ନିଜ ସମୟରେ ଶେଷ ହୁଏ । ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମନୁମାନେ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେଲେ, ନିଜ ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି । ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ, ସେହି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶାସକ ହେବେ, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ମନ୍ୱନ୍ତର ସମାପ୍ତିରେ, କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ । ଯେପରି କୃତଯୁଗର ପ୍ରବାହ ପୂର୍ବରୁ କଳିଯୁଗ ଆସେ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଗତି ଚାଲିଥାଏ ।