ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରକୃତି, ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ—ସେଇ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ବହୁବିଧ ସ୍ୱରୂପର ଅଧିଷ୍ଠାତା। କୃତୟୁଗରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନି, ତେଣୁ କର୍ମ ଅକ୍ରିୟା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଯାହା କି ଶୁଣିବାକୁ ହେଉଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଯାଇଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେସବୁ ଏଠାରେ ସମାନ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, କିମ୍ବା ଘ୍ରାଣ କରିବା—ସେ ଯେପରି ହେଉ ନାହିଁ, ସବୁ ଭାବରେ ସମ୍ଭବ। ଯେଉଁଠି ପରମେଶ୍ୱର ଖୋଲି ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେଠି କିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ସେ ତାହାକୁ ନିଜର ଭାବେ ମନେ କରେ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, କେଉଁଠି, କିଏ, କିପରି କରୁଛି—ସେସବୁ ତାଙ୍କର ଅଭିନ୍ନ ଭାଗ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅସଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ, ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ହେଉ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ତିର୍ୟକ୍, ଅଧୋଗତ ଦଶା ସେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥାମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ମଧ୍ୟାନ୍ତରେ କହିଥିଲେ। ଏହି କଥାମାନେ ସଂହିତା ଭାବେ ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଯାହା ପୂର୍ବେ ଘଟିଛି, ସେସବୁ ପୁନଃପୁନଃ ଘଟେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ବଂଶରେ ଏହି ଶାଖାମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଯାହା ପୂର୍ବରେ ଘଟିଛି, ସେସବୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଘଟୁଛି। ପୂର୍ବତନ ଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀକୁ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଠାରୁ ଉଭୟକୁ ଜଣାଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି ଏବଂ ମନୁମାନେ ସମେତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ; ଜନଲୋକର ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦଶ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କ୍ରମରେ କର୍ମ ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୁଏ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ଜନଲୋକରୁ ଟପୋଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପୁନଃ ଫେରା ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସେମାନେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସମୟ ଆଦିହୀନ ଥିବାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗଣନା ମଧ୍ୟ ଅନାଦି। ପିତୃ, ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି କ୍ରମରେ କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର ଘଟେ। ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ, ପ୍ରଳୟ ପରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି କ୍ରମକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିବା ଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଗଣନାକୁ ମାନବ ମାନଦଣ୍ଡରେ ବୁଝ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ତିରିଶ କୋଟି ମାନିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭରେ ଦେବବର୍ଷ ଯୋଗ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନୁ ପରେ କଥା କହିବି। ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ବାଉନ୍ସି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଗ ହୁଏ। ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ଦାନବ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସେ ପୁନଃପୁନଃ କଳ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୟରେ ସୃଜନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସଂଧିକୁ ବୁଝ। ଚାରି ଯୁଗ—କୃତ, ତ୍ରେତା ଇତ୍ୟାଦି—ଏହିପରି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।