ବେଦର ଅନେକ ଶାଖା ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଗର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହେଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଯେଉଁ ବୈଦିକ ପରମ୍ପରା ଅଛି, ସେ ଚିରନ୍ତନ; ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମୃତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ ହେବା ବିବରଣା ମିଳେ। ଏହି ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଚାରି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ସବୁ ସହିତ ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବବେଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଦେବର୍ଷିମାନେ ଆସିଥିଲେ। କଶ୍ୟପ, ବଶିଷ୍ଠ, ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଅତ୍ରି—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଦେବତା ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶରୁ ମଧ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଆସିଥିଲେ। ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଋଷି—ନର ଓ ନାରାୟଣ, କୁବେର, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ଶାଖାର ପୁତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, କାରଣ ବେଦ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ବଂଶର ଅବତରମାନେ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସିଥିବାମାନେ ରାଜର୍ଷି ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ତୃତୀୟ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତାରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ। ଯେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ ଓ ଗର୍ଭରେ ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାଜର୍ଷି ଓ ଦିବ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି, ସପ୍ତ ଗୁଣ ସହିତ, ସପ୍ତ ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିଥିବା, ଓ ବଂଶର ମୂଳ ହେଲେ। ସମାନ ନ୍ୟାୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାରଣରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ, ଦ୍ୱାନ୍ଦ୍ୱତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ଅରଣ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ସେମାନେ ଚାଲିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପରମ୍ପରା ଥିଲା—ଯେଉଁଠି ବାପା ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଝିଅ ବାପା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ପ୍ରଜନନର କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଏହି ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ସୃଷ୍ଟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ରଚନା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଯୁଗରେ, ବିଶେଷକରି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ପ୍ରତି ପ୍ରତି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସପ୍ତମ ଦ୍ୱାପରରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବେଦମାନେ ବିଭାଗ କରିଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ଉଶନାସ୍ ବେଦବ୍ୟାସ ଥିଲେ, ଚତୁର୍ଥରେ ବୃହସ୍ପତି, ସପ୍ତମରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଷ୍ଟମରେ ବଶିଷ୍ଠ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏଗାରତମ ଦ୍ୱାପରରେ ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ସନଦ୍ୱାଜା ଆସିଥିଲେ। ପନ୍ଦରତମ ଦ୍ୱାପରରେ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି, ଷୋଳଶରେ ଧନଞ୍ଜୟ ଥିଲେ। ଋଜୀଷରୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ଭରଦ୍ୱାଜରୁ ଗୌତମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହର୍ୟବନରୁ ବେନ, ଓ ବେନରୁ ବାଜଶ୍ରବା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବ, ଋଷି, ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଓ ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମ୍ପରା ଚିରନ୍ତନ ଭାବେ ଚାଲିଆସିଛି।