ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି—ଏହି ବିଦ୍ୟାରୁ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ଭାଗ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ରଚନା ହେଇଥାଏ। ଏହି ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଆରଣ୍ୟକ, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଋଗ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜୁସ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି, ତୈତ୍ତିରୀୟଗୁଡିକ ପରକ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଟେ। ଋଗ୍ ସଂହିତାର ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାର ଚାରିଗୁଣା ବଡ଼ ଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଯଜୁସ୍ ଓ ଋଚ୍ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ମାପ ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସୁକ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ମିଶି। ଋଚ୍ ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ମାପ ଛଉ ହଜାର ଏବଂ ଚବିଶି ଅଧିକ ମନ୍ତ୍ର ଥିବା କହାଯାଇଛି। ପୁନଃ ଏଗାର ହଜାର ଓ ଦଶ ଅଧିକ ମନ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ। ଏକ ହଜାର ଋଚ୍ ମନ୍ତ୍ର ମାପ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଋଚ୍ ମନ୍ତ୍ର ପାଞ୍ଚ ହଜାର ନିଶ୍ଚିତ ଅଟେ। ଏହି ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ତାଙ୍କ ଆରଣ୍ୟକ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଶାଖାର ରଚନାକାର ଓ ବିଭାଗର କାରଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦ ଧାରା ସନାତନ; ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡିକ ସ୍ମୃତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦର ଅଧିକ ବିଭାଗ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ଗୁରୁମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଗଲେ। ଚାରି ବେଦ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟ ର ବିସ୍ତାର ଉପସ୍ଥିତ ଅଟେ। ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଦ୍ୟା ଏହି ତିନି ବିଶେଷ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରେ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କଶ୍ୟପ, ବଶିଷ୍ଠ, ଭାର୍ଗବ, ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ଅତ୍ରିମାନେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଚିନ୍ତନ କରିଥିବାରୁ ସେମାନେ ସ୍ମରଣୀୟ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଦେବତା ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଅଟେ। କୁବେର, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଶାଖାର ପୁତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ବେଦ ଏମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ଦେବର୍ଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅବତରିତ ମାନେ ରାଜର୍ଷି ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ନିବେଶିତ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ନିବେଶିତ ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷି ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଗତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜ୍ଞାନରେ ଅବିଚଳ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିବେଶିତ। ଯେମାନେ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଗର୍ଭରେ ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୁଣୀ ରାଜର୍ଷି ଓ ଦିବ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନେ। ଏହି ସାତ ଋଷି, ସାତ ଗୁଣ ସହିତ ସାପ୍ତର୍ଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରକାଶିତ, ଧର୍ମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିଥିବା, ଏବଂ ବଂଶର ଉଦ୍ଭାବକ। ସେମାନେ ସମ ଚରଣ କରିଥିଲେ, ଦୋଷରହିତ କାରଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥ, ଜ୍ଞାନୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଚାଳନା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ପିତା ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପିତା ଭାବେ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅଠାଠି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି। ଯେମାନେ ପତ୍ନୀ ରଖି ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନର କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଅଠାଠି ହଜାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିବେଶିତ। ଏହିପରି ବେଦ ଓ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହି କଥାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ।