ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ବିରାଜ କରିଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମରାତଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ଯଜୁର୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା 'ଚରକ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଚରକମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଆମେ ଭିନ୍ନ ଏକ ଶାଖା—'ବାଜିନ୍' ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ, ବୈଦ୍ୟ, ଏବଂ ଅଧବୁଦ୍ଧକ—ଏମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସନ୍ତାନ। ଆଉ ଆବଟୀ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବୈଣୋୟ, ସପରାଶର ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଖାର ଅଂଶ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜୁର୍ବେଦର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ତିଆରି କଲେ, ସେମାନେ ୧୦୧ ଜଣ ଥିଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ପୁଣିଥରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ହଜାର ସଂହିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ସତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଶକ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ଦେଲେ—"ଉଭୟ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଏକ ହଜାର ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ।" ଏପରି କହି, ମହାନ୍ୟ ବାସବ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ। ସୁକର୍ମାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଷ୍ୟ ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ଥିଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଅର୍ଧ ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ। କୌଶିଲ୍ୟ ପଞ୍ଚ ସଂହିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜିଙ୍କ ଚାରି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ ଶୁଣ। ସକୋଟିପୁତ୍ର, ସୁସହା, ସୁନାମ, ଏବଂ ବିତ୍ତଲୌଗାକ୍ଷିଣ—ଏମାନେ ସେହି ଶାଖା। କୁଶୁମଙ୍କ ତିନି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ପରାଶର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ। ଶୌରିଷୁ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର ତିନି ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ। କୌଥୁମ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ଛଅ ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନୟୋଗପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନି କୃତପତଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିଖ୍ୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଲାଙ୍ଗଳ, ଶାଳିହୋତ୍ର, ଷଡୁବାଚ, ଏବଂ ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକ; କଣ୍ଡୁ ଏବଂ କୋହଳ—ଏହି ଛଅଜଣ ଲାଙ୍ଗଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ହିରଣ୍ୟନାଭ ଏକ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସେ ଏହି ସଂହିତା ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେଠାରେ ପ୍ରଚାର କଲେ—ତାଲକ, ମାଣ୍ଡୁକ, କାଳିକା, ରାଜିକ, ପୁଷ୍ଟି, ପରିକୃଷ୍ଟ, ଉଳୂଖଳକ, ଶାଳିମଞ୍ଜରିପାକ, ଶଧୀୟ, କାନିନୀ। ସାମଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ସବୁଠାରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁମନ୍ତୁ ଅଥର୍ବବେଦକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। କବନ୍ଧ ଏହାକୁ ପୁଣି ଦୁଇ ଭାଗ କରି, ଏକ ଭାଗ ପଥ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ମୋଦୋ, ବ୍ରହ୍ମବଳ, ପିପ୍ପଳାଦ—ଏହି ଚାରି ଜଣ ଦୃଢ଼ ଶିଷ୍ୟ ଦେବଦର୍ଶଙ୍କ ଥିଲେ। ଜାଜଲି, କୁମୁଦାଦି, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଶୌନକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଜ୍ଞାନି ସୈନ୍ଧବାୟନ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂହିତା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ନକ୍ଷତ୍ରକଳ୍ପ, ବୈତାନ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ସଂହିତାବିଧି—ଏହିମାନେ ଅଥର୍ବଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂହିତା ବିନ୍ୟାସକାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।