ଦ୍ବିଜଗଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ଚରକମାନେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସଂହିତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ତେବେ, ଏହି ଚରକ ଅବସ୍ଥାକୁ କେମିତି ଏବଂ କିପରି କାରଣରୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ, ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେମାନେ ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—"ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରାଯିବାର ଏକ ସମ୍ମତି ଆମେ ଘୋଷଣା କରିଛୁ।" ସାତ ରାତି ପରେ ସେମାନେ ଏହି ସମ୍ମତି ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି କହିଲେ—"ତମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ ଏବଂ ଜେଉଁ କଥା ଉପକୃତିକର ହେବ, ତାହା କହ। ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଦ୍ଧାର କରିବି।" ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—"ତମେ ଯେଉଁ କିଛି ଶିଖିଛ, ସେସବୁ ମତେ ଫେରାଇ ଦିଅ।" ତାପରେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିବା ସବୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ଯାଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେସବୁ ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମରାତକୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଧାରାରେ ପାଠ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରରୁ 'ଚରକ' ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଚରକମାନେ ବିବରଣା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ବାଜିନ୍ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମଧ୍ୟାନ୍ଦିନ, ବୈଧ୍ୟ, ଅଧବୁଦ୍ଧକ—ଏହିମାନେ ନିଜ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଆବଟୀ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବୈଣୋୟ, ସପରାଶର ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଖାରେ ଅଛନ୍ତି। ଯଜୁର୍ବେଦର ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତା ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକଶହଏକଜଣ ଥିଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ପୁନଃ ଅନୁଶିଳନ କରାଇଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ହଜାର ସଂହିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ। ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଷିଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ। ତାପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ଦେଲେ—"ଉଭୟ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏକ ହଜାର ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାସବ ମହାନ ସୁକର୍ମାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟ ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ବିଜମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ଏକ ହଜାର ଅଧା ସଂହିତା ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। କୌଶିଳ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜିଙ୍କର ଚାରି ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ—ସକୋଟିପୁତ୍ର, ସୁସହା, ସୁନାମା, ଏବଂ ଵିତ୍ତଲୌଗାକ୍ଷିଣ। ଏହିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶାଖା ଅନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ। କୁଶୁମଙ୍କର ତିନି ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ପରାଶର ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁତ୍ର। ଶୌରିଷୁ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଆମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର, ମହାନ ଆତ୍ମା, ତିନି ସଂହିତା ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। କୌଥୁମ, ପରାଶରଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଛଅଟି ସଂହିତା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନଯୋଗପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପତଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଖାରେ ଅଛନ୍ତି। ଲାଙ୍ଗଳ, ଶାଲିହୋତ୍ର, ଷଡୁଵାଚ, ଏବଂ ସଂହିତାଗୁଡିକ; କଣ୍ଡୁ ଏବଂ କୋହଳ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଛଅଟି ଲାଙ୍ଗଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ହିରଣ୍ୟନାଭା ଏକ ସଂହିତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସେ ଏହି ସଂହିତା ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦେଲେ; ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଥିଲେ—ତଳକ, ମାଣ୍ଡୁକ, କାଳିକା, ରାଜିକା, ପୁଷ୍ଟି, ପରିକୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଉଲୂଖଳକା। ଏହିପରି, ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ଶାଖା ମାଧ୍ୟମରେ ବେଦ ଓ ସଂହିତାର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅବିରାତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି।