ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଯେଉଁଠି ଆଗ୍ରହ ଓ ଜିଜ୍ଞାସାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା, ଶାକଲ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏହାପରେ, ଶାକଲ୍ୟ ଏକ ହଜାରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ। ଏହି ମହାସଂବାଦରେ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ବିରୋଧ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଏକ ପଣର ଆଧାରରେ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ହାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଥିଲା। ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆତ୍ମାର ପ୍ରଧାନ ପଥ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନର ଉପାୟ ଯେଉଁଠି ଅବୁଧ ରହିଗଲେ, ଶାକଲ୍ୟ ସେଠି ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହିଭଳି, ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଅନେକ ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃହତ୍ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଶୁଭ୍ର ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ପରେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଖଳୀୟ, ସୁତପା, ବତ୍ସ ଏବଂ ଶୈଶିରେୟ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମାନ୍ୟେ ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କଲେ। ଧୀମାନ୍, ତବଲାକା ଏବଂ ଗଜ—ଏମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଉତ୍ତମ ଶିଷ୍ୟ ମହାଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଥିଲେ ଆର୍ଜବ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଶ୍ଲୋକମୟ ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଛଅଷଠି ଶୁଭ୍ର ଯଜୁର୍ବେଦ ସଂହିତା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସଂହିତା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିଲା—ଏହି ତ୍ୟାଗକାରୀ ଥିଲେ ମହାତପସ୍ବୀ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ। ସମସ୍ତ ସଂହିତାମାନେ ତିନିପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ। ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟଦେଶ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳର ସଂହିତାମାନେ ଅଲଗା ଧରଣର। ମଧ୍ୟଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ଅସୁରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଚାରକମାନେ ସଂହିତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। କ’ଣ କାରଣରୁ ଏମାନେ ଚାରକ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତାହା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମେରୁର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ଏମାନେ ଏପରି ଚିନ୍ତନା କଲେ—ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବେ, ଏହା ଆମେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲୁ। ସାତ ରାତିରେ ସେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସମ୍ମତି ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସି, ଯାହା ଉପକୃତିକର, ସେଠି ଅନୁସାରେ କଥା କହ।" ତାଙ୍କ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଦ୍ଧାର କରିବି।" ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ, ସମସ୍ତ ମୋତେ ଫେରାଇଦିଅ।" ଏହିପରି ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ। ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଉଦିତ ହୋଇଥିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ସେଠି ଗିଅଁ ସ୍ଥିତ ରହିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ବ୍ରହ୍ମରାତକୁ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରରୁ ଚାରକ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏପରି ଏହି ଚାରକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବେ ତୁମେ ବାଜିନ୍ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପୁତ୍ର, ବୈଦ୍ୟ ଏବଂ ଅଧବୁଦ୍ଧକ। ଆବଟୀ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବୈଣୋୟ ଏବଂ ସପରାଶର ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜୁର୍ବେଦର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଚନା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକଶଏକ ଜଣ ଥିଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁନଃ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ହଜାର ସଂହିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।