ଜନକଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ବେଦଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖାଇ, ପରସ୍ପରକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଏ କହିଲେ—"ଏହା ମୋର, ତୁମର ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି କହ, କାହିଁକି ଏପରି ଗର୍ବ କରୁଛ?" ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଏକ କବି, ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଏହା ଘରକୁ ନେଇଯା, ବାଳକ; ଏହା ମୋର, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିଛି ବିଦ୍ୱାନ୍ ଯଦି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ମୋତେ ବିଲମ୍ବ ବିନା ଡାକିପାରେ।" ଏହାପରେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, ହସ୍ୟାନ୍ନ ମୁଖରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦେବା। ହଜାର ଉପାୟରେ, ଶୁଭ ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଭବ କରି, ଆଲୋଚନା କରିବା। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପରୀକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ।" ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଋଷି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଓ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶର୍ତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା ଏବଂ ସେହିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନର ଧନ ନିଜେ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଜାଣ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ସାର ଦର୍ଶନ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମର ଧନ ହେଉଛି କାମନାର ପ୍ରଶ୍ନ; ଚଳ, ଆମେ କାମନା ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିବା।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶାକଲ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ଯେଉଁ କାମନା ପ୍ରଶ୍ନ ରଖିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠି ଏଠି ଉତ୍ତର ଦିଅ।" ଏହାପରେ, ଶାକଲ୍ୟ ହଜାର ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ମହାସଂବାଦରେ ଶାକଲ୍ୟ ପକ୍ଷରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ରହିଲା ନାହିଁ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଯିଏ ପରାଜିତ ହୁଏ, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ—ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ। ମନସ୍ଥିତିର ପ୍ରଧାନ ପଥ ହେଉ, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନର ଉପାୟ—ଏହି ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଶାକଲ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଧନ ଲୋଭୀ ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତର୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହାପରେ, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ପବିତ୍ର ଗୃହକୁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଗଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବେଦବିଦ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଖଳୀୟ, ସୁତପା, ବତ୍ସ, ଓ ଶୈଶିରେୟ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ନିରୁକ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଧୀମାନ୍, ତବଳାକ ଓ ଗଜ—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ଶିଷ୍ୟ ମହାଗୁଣୀ ଥିଲେ, ତୃତୀୟ ଥିଲେ ଆର୍ଜବ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଏହିପରି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବହୁଶ୍ଲୋକୀୟ ସଂହିତା ଘୋଷିତ ହେଲା। ସେ ୮୬ଟି ଶୁଭ ଯଜୁର୍ବେଦ ସଂହିତା ପ୍ରଚାର କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସଂହିତା—ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ତିନିପ୍ରକାର ବିଭାଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳର ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର। ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଆସୁରିକୁ ପ୍ରଥମ ପରମ୍ପରାସ୍ଥାପକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।