ସତ୍ୟଶ୍ରୀଙ୍କ ଅନୁୟାୟ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ବାଶ୍କଳ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ ନାମକ ଦୁଇ ମହାନୁଭାବ ବେଦର ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଅବସରରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସଭାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସିଗଲା। ଜନକଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ବିବାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା, ଯେପରି ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ସେପରି ତୁମକୁ କହୁଛି। ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଋଷିମୁନି ବିଭିନ୍ନ ଦଳରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି, ମନରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମ ନେଲା। ରାଜା ଜନକ ମନେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ସେ ଏହି ଋଷିମୁନିମାନେଂକୁ ଗ୍ରାମ, ମଣିମାଳା, ଓ ଦାସୀମାନେ ଦାନ କଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ତାହା ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ନିର୍ଣୟ ହେଲା। ଜନକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବେଦଜ୍ଞ ଋଷିମୁନିମାନେ ଧୈର୍ୟ ଧରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି, ନିଜ-ନିଜ ବେଦଜ୍ଞାନ ଦେଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କେହି କହିଲେ, "ଏହା ମୋର, ତୁମର ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି କହ, କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?" ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ଓ କବି, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ଏହି ଧନ ଘରକୁ ନେଉ, ଏହି ମୋର, ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଯଦି କେହି ପଣ୍ଡିତ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମୋତେ ବିଳମ୍ବ ବିନା ଡାକନ୍ତୁ," ସେ କହିଲେ। ଏହାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ମୁସ୍କୁରାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଶ୍ନ-ଉତ୍ତର କରିବା।" ସେମାନେ ହଜାର ଉପାୟରେ, ଶୁଭ ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଭବ କରାଇ, ଏହି ବିଚାର କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପରୀକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏକପଟେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅନ୍ୟପଟେ ଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସିଧାସଳଖ କହିଲେ, "ଶାକଲ୍ୟ!" ଏହି ବିବାଦର ଶର୍ତ୍ତ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଦିଆଗଲା। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଋଷିମାନେଂକ ସମ୍ନିଧିରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ମହାଜ୍ଞାନ ଧନ ନିଜେ ଦଖଳ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱର ଦର୍ଶନ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇଛାର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଧନ ଭାବରେ ଧାରଣ କରିଛ, ଆମେ ଏହି ଇଛାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାକଲ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ରୋଷରେ ଅବଶ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଦେଇଛି, ସେପରି ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଅ।" ଏପରି କହି ଶାକଲ୍ୟ ହଜାର ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁସଂଖ୍ୟା ଥିଲେ। ଏଠି ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି କେହି ବିରୋଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ପଣର ବିବାଦରେ, ଯିଏ ପରାଜିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ଅନ୍ତସ୍ତ୍ୱର ମୁଖ୍ୟ ପଥ ହେଉ, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନର ମାର୍ଗ—ଏହା ଶାକଲ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ଏଭଳି, ଧନ ଲୋଭୀ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ମନେ ଏକ ବିଶାଳ ବିବାଦ ହେଲା। ଏପରେ ସଂଯମୀ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ପବିତ୍ର ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ବେଦଜ୍ଞାନର ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କଲେ। ଖଳିୟ, ସୁତପା, ବତ୍ସ, ଓ ଶୈଶିରେୟ—ଏହିମାନେ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ।