ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଉନ୍ନତିଶୀଳ ଜୀବର ବୁଦ୍ଧି ଚାରିପ୍ରକାର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ବୁଦ୍ଧି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ରୂପରେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। କାରଣ, କ୍ଷେତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କିମ୍ବା ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବୁଦ୍ଧି ଏହି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ। ଏପରି ଭାବେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ—ଅର୍ଥାତ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା—ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହା ଉଚ୍ଚତମକୁ ଦେଖିପାରେବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥିବାରୁ, ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦର୍ଶନ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ‘ଦ୍ରଷ୍ଟା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମହତ୍ ଯେଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ତେଣୁ, ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାର୍ଷି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ଋଷିପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅହଂକାର ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଋଷିକା ଭାବେ ପରିଚିତ, ସଂଯୋଗ ଓ ଗର୍ଭଧାରଣ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେହି ସାତ ଋଷି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟର ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ମହାର୍ଷି। ସେମାନେ ଋଷି ବୋଲି ଏହିକାରଣରୁ କୁହାଯାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ସଂସାର ଏବଂ ତାହାର ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମା, ମହତ୍ ଆତ୍ମା ଓ ଅହଂକାର ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକ। ଏବେ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଋଷି ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ନାମ ଏପରି ଅଛି—ମନୁ, ଦକ୍ଷ, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶ ଜଣ। ଏହି ଋଷିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ମହାର୍ଷି ଭାବେ ପରିଚିତ। କାବ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, କଶ୍ୟପ ଓ ବ୍ୟବନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। କର୍ଦମ, ବିଶ୍ରବାସ୍, ଶକ୍ତି ଓ ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଋଷିଦୀର୍ଘତମସ, ବୃହଦୁକ୍ଥ, ଶରଦ୍ବତ, ଦଧୀଚ, ଶଂଶପା ଓ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ। ସେମାନେ ଲୋକପତି, ଋଷି ଓ ଋଷିକା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଭୃଗୁ, କାବ୍ୟ, ପ୍ରଚେତସ, ଋଚୀକ (ଯିଏ ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ), ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଯୁଧାଜିତ, ବୀତହବ୍ୟ, ସୁବର୍ଚସ—ଏହି ଏକୋଣିଶ୍ ଭୃଗୁ ପରିଚିତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ। ଋତଭାକ, ଗର୍ଗ, ଶିନି, ସଂକୃତି, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ପୌରୁକୁତ୍ସ, ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁ, ଦସ୍ୟୁମାନ୍, ବୃଷାଦର୍ଭ, ବିରୂପାଶ୍ୱ, କଣ୍ବ, ମୁଦ୍ଗଳ, ଅୟାସ୍ୟ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିନ୍, ବାମଦେବ, କକ୍ଷୀବାନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତିରିଶି ତିନି ଜଣ ଏମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଙ୍ଗିରସ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। କାଶ୍ୟପ, ବତ୍ସାର, ନୈଧୃବ, ରୈଭ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ଅର୍ବସନ, ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ, ଗବିଷ୍ଠିର—ଏହି ତିନି ଦଳର ମହାର୍ଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାରୀ। ଚୌଥଥ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛନ୍ତି ଭରଦ୍ବାସୁ। ଏହି ସାତ ଜଣ ବଶିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଗୁରୁଜନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଓ ଅଘମର୍ଷଣ, ଦେବଶ୍ରବା, ରେଣୁ, ପୂରାଣ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ବିଧ୍ମବାହ, ବିବସ୍ବତ୍ସୁନୁ ମନୁ, ଇଳା ଏବଂ ରାଜା ପୁରୂଖା ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାର୍ଷି ପରିଚୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ମହାନ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟା ମହାର୍ଷି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସଂସାରର ସତ୍ୟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିବାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି।