ଏଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଠିକ୍ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ଶିକ୍ଷକ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ଲୋକ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାରଣରେ ଶିକ୍ଷକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାର ଚିହ୍ନ ଦୁଇଟି—ଏକଟି ପତ୍ନୀ ସହ ସଂଯୋଗ, ଅନ୍ୟଟି ଅଗ୍ନି ସହ ସଂଯୋଗ। ଏଠି, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପୁରୁଣା ଋଷିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶିଖିଥିବା ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ କାଳର ପ୍ରଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମନୁ ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକୁ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠି, ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି—ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏଠି ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଉଚିତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଓ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଢ ଧର୍ମ ହୋଇଥାଏ। ଦାନ, ସତ୍ୟ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା, ବଳି, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ଦୟା—ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ମନୁ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଯାହା ଶୁଣିଯାଏ, ତାହା 'ଶ୍ରୌତ'; ଯାହା ସ୍ମରଣ ହୁଏ, ତାହା 'ସ୍ମାର୍ତ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏବେ ଧର୍ମର ଉପାଙ୍ଗ ଓ ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ବସ୍ତୁବାଦୀ କଥା କହିବା—ଏହା ସତ୍ୟର ଚିହ୍ନ। ତପସ୍ୟାର ଆକୃତି ଅତି କଠିନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ। ପୁରୋହିତ ଓ ବଳିର ସଂଯୋଗ—ଏହା ବଳି ଅର୍ଥାତ୍ ଯଜ୍ଞ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବା—ଏହା ଦୟା। ବାଣୀ, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା—ଏହା କ୍ଷମା। ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ନ ନିଅ—ଏହା ଅଲୋଭ। ନିୟମ ଓ ନିର୍ଯାତି, ଅଟୁଟ—ଏହା ତପସ୍ୟା। ମିଥ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ନହେଉ—ଏହା ଶାନ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ରୋଷ ନ ଆସିବା—ଏହି ଲୋକ ନିଜେ ଶାନ୍ତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା—ଏହା ଦାନର ଚିହ୍ନ। ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଉଚ୍ଚତମ ଲାଭ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ନିମ୍ନତମ ଲାଭ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ। ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଜୀବନର ଅବସ୍ଥା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶିଷ୍ଟ। ଅପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଘୃଣା ନ କରିବା, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ କରିବା। ବିରତି ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ତ୍ୟାଗ—କରାଯାଇଥିବା ଓ ଅକରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି। ଯେଉଁ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଏହି ଜଡ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପାଦାନ ରୂପେ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଏହି ଉପାଙ୍ଗ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏଠି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଥା ନିର୍ମିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନଥାଏ। ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଣ, ଫଳ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୁତି ଅଛି। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଅଛନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରମାଳାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଚାରିପ୍ରକାର। ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଦୁଃସହ ତପ। ଅସନ୍ତୋଷ, ଭୟ, ବେଦନା, ସୁଖ, ଦୁଃଖ—ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଋଷିତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ତେଣୁ, ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।