ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଦ୍ଭୁତ ଗଥାରେ, ଏକ କାଳ ଶେଷ ହେଲେ ଅନ୍ୟ କାଳର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପରିଚଳିତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ ବାକି ଅଛି । ଏହି ସମସ୍ତ କଳ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚଳିଥିବା କଳ୍ପଟି ପ୍ରଥମ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଘଟିତ ହେଉଛି । ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଏହି କଳ୍ପଟି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି । ଏକ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କିଛି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯିବା ପରେ ମୃଦୁ ପବନରେ ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାଙ୍କର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ ଥିଲା, ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ତାପରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କଲେ । ଏଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରାଯାଏ । ଯେହেতୁ ସେ ମାର୍ଗମାନେ ତାଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ନାରାୟଣ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ । ସେ ଏକ ସୁୱର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ । ରାତିରେ ଜିଉଁ ଜାଣି ଆଗହୁଏ, ତେଣୁ ସେ ବିଗ୍ରହ ରୂପେ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଦେଖାଦେଲେ । ସେ ଉପମାନ କରି, ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ପୃଥିବୀର ଆଧାର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା ସେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଉପଜାଇଲେ—"ମୁଁ କେଉଁ ରୂପ ନେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇବି?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆସିଲା । ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବା ଏକ ରୂପ, ଯାହା ବାଣୀରୁ ଗଠିତ, ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ସେ ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନା ପରି ଥିଲା । ସେ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର କଟି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ । ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ସେ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ଅଗ୍ନି, ଚୁଲି ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ରେଖାର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ । ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭର ଚମକ ପରି ଥିଲା, ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଶୋଭିତ । ମାୟାମୟା ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ । ସେ ଘୃତର ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁହ ହୋମ କୁଶା ପରି ଏବଂ ସ୍ୱର ଷାମନ୍ ମନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା । ତାଙ୍କର ନଖ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ସେ ଭୟାନକ, ଘୁଡ଼ି ଯଜ୍ଞ ପଶୁ, ସେ ମହାୟଜ୍ଞ ନିଜେ । ସେ ଯଜ୍ଞ ସଙ୍ଗୀତର ଅନ୍ତଃଧ୍ୱନି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଶୂନ୍ୟ । ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ପୃଥିବୀକୁ ଆଶା କରି ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେ ଏହାକୁ ବିଭକ୍ତ କରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କଲେ । ସେହି ପର୍ବତମାନ ଅଗ୍ନିରେ ପିଗଳି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ପର୍ବତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି । ସେ ଚାରି ଲୋକ—ଭୂ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ପୁନଃ ପୁନଃ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ସେ ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ତେବେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ । ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ଧକାର, ଭ୍ରମ, ମହାମୋହ, ଧୂସରତା ଓ ଯାହାକୁ ଅନ୍ଧତା ଅବିଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସୃଷ୍ଟି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି । ଏଠାରେ ଭିତରେ ବାହାରେ କୌଣସି ଆଲୋକ ନଥିଲା, ଚେତନା ମଧ୍ୟ ନଥିଲା । ସେଠାରୁ, ଗୁପ୍ତ ଆତ୍ମା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ମୂଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ମନ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ମୂଳ ଭାବିଲେ । ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଧାରାରେ ଚଳିଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଧାରା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।