ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ଏହାକୁ ଦେଖି ମହାର୍ଷିମାନେ ଚୁପଚାପ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ। ସେମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ବିକାଶ ପାଇଲା। ଏହିପରେ, ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଶିଖିବାରେ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲା। ଏହି ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିବା ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏଠାରେ ଜାତିମିଶ୍ରଣ ଓ କର୍ମ ଉଲ୍ଟା ହେଇଗଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ଧକାର ସହିତ ଜଡିତ ହେଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, କଳି ଯୁଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। କଳି ଯୁଗରେ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକତା ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇଲା। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମତ ଓ ଭ୍ରମର ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଜଣା ରହିଗଲା। ଏହି ମତ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ତଫାତ ଓ ଭ୍ରମର ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ହେଲା। କ୍ଷୟ ଓ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବିକ୍ରମାନ୍ତ ହେଲା। ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶବ୍ଦ ଅନ୍ତର ବିନ୍ୟାସରେ କେତେକ ଶାସ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ରହିଲା, କେତେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ବଦଳିଗଲା। କେତେକ ନୂତନ ପଥ ଦେଖାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଲେ। ଏକ ଆଧ୍ୱର୍ୟବ ପରମ୍ପରା ପୂର୍ବରୁ ଅଛିଥିଲା, ଶେଷରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ଆଧ୍ୱର୍ୟବର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅତି ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ସଦା ଭ୍ରମରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ଚାଲିଥିଲା, କଳି ଯୁଗରେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏହି ଯୁଗରେ ଅନ୍ବାଳି, ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ପୀଡ଼ା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହାରୁ ବିରକ୍ତି ଆସି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୁଷ୍ଟି ଦେଖି ଅଜ୍ଞାନ ଆସିଲା। ଏହି ଯୁଗରେ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଧନ ଓ ତର୍କ ବିଜ୍ଞାନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଦେଖାଯାଇଲା। ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପରମ୍ପରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, କଷ୍ଟ ସହି ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ କରାଯାଉଥିଲା। ଲୋଭ ଏହି ଯୁଗର ନିୟମ ହେଲା, ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ଏବଂ ତଥ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତତା ରହିଲା ନାହିଁ। ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ବିନାଶ ହେଲା, ଚାହିଦା ଓ କ୍ରୋଧ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଡ୍ୱାପର ଓ ତାପରବର୍ତୀ ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସ ମୁନି ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଲେ। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ରହିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏବେ ଡ୍ୱାପର ଶେଷ ଓ ତିଶ୍ୟ ଯୁଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ବିଷୟ ଶୁଣ। ଏହି ଯୁଗରେ ହିଂସା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅସତ୍ୟ, ଧୋଖା ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହତ୍ୟା ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଲା। ଏହା ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବନତି ଓ ଧର୍ମର ହ୍ରାସର ଚିହ୍ନ। କଳି ଯୁଗରେ ସଦା ମୃତ୍ୟୁଜନିତ ରୋଗ, ଅନ୍ୟତମ ଭୂକ୍କି ଓ ଭୟ ରହିଥାଏ। ତିଶ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହି ଜଗତରେ ସ୍ମୃତିର ଅଧିକାର ରହିଲା ନାହିଁ। କଳି ଯୁଗରେ କେତେକ ବୃଦ୍ଧ ଛୋଟବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଦୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଥାଏ। ତିଶ୍ୟ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।