ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ କ’ଣ?” ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁବଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଏହା ଅଧର୍ମ। ହିଂସା କେବେ ଧର୍ମ ହୁଏନା।” ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଅପରାଧ ରହିତ ଧର୍ମମୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଯଜ୍ଞ କେବଳ ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ହେଉ, ଏବଂ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉ।” ତାପରେ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଚଳନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିବାଉଚିତ?” ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମନର ଶଙ୍କାକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆକାଶରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବସୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଉତ୍ତାନପାଦନନ୍ଦନ, ଆମ ଶଙ୍କା ଦୂର କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।” ବସୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞ ପଶୁ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଏଠି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିଛି ହିଂସା ଅନୁମୋଦିତ, ତେଣୁ ଏହି ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ମୁଁ କହିଛି; ଏହିପରି ଯଜ୍ଞ କର, ନହେଲେ ତୁମର କଥା ଅସତ୍ୟ ହେବ।” ଏହା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ନିରବ ହେଇଗଲେ। ଏହି ବସୁ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଉପରେ ଚଲୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ପାତାଳରେ ଚଳିଗଲେ। ଧର୍ମ ନେଇ ଶଙ୍କା ଦୂର କରୁଥିବା ରାଜା ବସୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ। ଧର୍ମର ପଥ ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୂରଗାମୀ। ମନୁ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନନ୍ଦନ, ଛାଡ଼ି ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଏହି ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ହଜାର-ହଜାର କୋଟି ଋଷିମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟୀମାନେ ଉପଜିବା ପାଇଁ ଧାନ୍ୟ, ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ପାଣିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ଅହିଂସା, ଲୋଭ ନ ଥିବା, ତପସ୍ୟା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—ଏହି ଅମୂଳ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମର ଦୁର୍ଲଭ ମୂଳ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି, ବସୁ, ପ୍ରାଜୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଯାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି—ଏମାନେ ଏହିପରି ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ଉପବାସ ରୂପ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ବିରାଗ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିର ଜୟ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଆରମ୍ଭକୁ ନେଇ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିବାଦ ହାରିଗଲା, ଏହି ଦେଖି ଋଷିମାନେ ଚୁପ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଋଷିମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯୁଗାନୁଯୁଗ ଅନୁସାରେ ବିକାଶ ପାଇଲା। ଏବେ, ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ ଦ୍ୱାପର ଆସେ। ସେଉଁଠି ଯୁଗ ବଦଳିଗଲେ, ପୁରୁଣା ଚର୍ୟା ଅପସାରିଯାଏ। ଜାତିମିଶ୍ରଣ ଓ କର୍ମ ବିପର୍ୟୟ ଘଟେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ରଜସ ଓ ତମସ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାପରରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱାପରରେ ଏହା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଶେଷରେ କଳି ଯୁଗରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ। ସେଯୁଗରେ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକତା ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଅନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଇଁ ଧର୍ମର ସାର ଅଜ୍ଞାତ ରହିଯାଏ।