ମନର ଚିନ୍ତା, କଥାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନର ଆୟୁ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ନିର୍ମାଣ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଣାଳୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନି ମନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ମନୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଶତରୂପାରେ ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ କଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ରାଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ରାଜାମାନେ ଲୁଚିଥିବା ପାପକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ, ଯାହା ମାନବ ଶାସକମାନେ ଦମନ କରିପାରିନଥିଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଵର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଦେବମାନେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବିଶ୍ୱଭୁଜ ଓ ବଳଶାଳୀ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶିଥିଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଧର୍ମ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ପାଠ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ। ଏହି ଯୁଗରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂରବୀର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶ ଚଉଁ ଲୋଟସ୍ ପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା, ଛାତି ଚଉଁ ଚଉଁ ଓ ଶରୀର ଉଠା। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱଜିତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଇଥିଲେ, ବଡ଼ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପାରମ୍ପରିକ ରୂପରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ହେଉଛି ବାନ୍ୟନ୍ ଗଛର ଅଂଶ; ଏକ ମଣିଷର ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଉପରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବୃତ୍ତ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ସାତଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥାଏ। ପତାକା ଓ ସାତଟି ଧନ ଜଡି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ପ୍ରକାର କୁହାଯାଏ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ସାତ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚୌଦ ଧନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଏହି ଭୂମିରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଏହି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଚାରିଟି ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷୟ ଦେଖାଯାଏ: ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଧନ। ସମୃଦ୍ଧି, ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା, କୀର୍ତି ଓ ଜୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ଥାଏ। ଶିକ୍ଷା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଋଷିମାନେଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଦେହର ମାର୍କ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ମାନବ ଚିହ୍ନ ଓ ଦେହର ଚିହ୍ନ ସହିତ। ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ଠିଉଁ ଓ ଚଉଁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଚମକୁଥିବା କେଶ ଥାଏ। ବାନ୍ୟନ୍ ଗଛର ମାନ୍ୟା, ସିଂହ ପରି କାନ୍ଧ, ଏବଂ ଉଦ୍ଧାର ଲିଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ତାଙ୍କର ପାଉଁ ଉପରେ ଚକ୍ର ଓ ମାଛର ଚିହ୍ନ, ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମର ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଅସଙ୍ଗ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶିଷ୍ଟ। ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ। ସୀମା ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏକ ଚତୁର୍ବିଧ ବେଦ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିୟମିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ହୁଏ। ସନ୍ଧିକାଳ ଏକ ନିଜ ଧର୍ମ ରୂପେ ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ 'ସଂ' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ଏଉଁ, ଏହି ଆଦି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କଥା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଘଟଣା ଅନୁସାରେ କୁହନ୍ତୁ। କାଳୀ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆସିଲା। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରେଣୀ ପୁନି ସ୍ଥିର ହେଲା; ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ନିବେଶିତ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସଂଗ୍ରହ କରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏଭଳି ଘଟିଥିଲା।