ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଦୁଇ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଏକାସାଥିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏକାପରିଛି ହେବେ ନାହିଁ, କେବେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଯାହା ନିର୍ମିତ, ଯାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁ ରୂପରେ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବନ୍ଧ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଆଲୋକମୟ। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିରକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ସପ୍ତତି ରହିଛି। ତିନୋଟି ଗୁଣ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷତା ଓ ମୂଳ ନିର୍ଭରତା ଦ୍ୱାରା, ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି। ସହସ୍ରମୁଖ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଗୁଣମୟ ଓ ସାତ୍ୱିକ ରହନ୍ତି। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଉଦାସୀନ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। କମଳନୟନ ପୁରୁଷ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ। ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଦେହ ତିଆରି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ସେ ସଂସାରରେ ତିନି ପ୍ରକାରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ବୋଲାଯାଏ। ସେ ଶୁଏ ଥିଲେ ଅର୍ଧରେ ଅଛନ୍ତି, ଭୋଗ କରିଥିଲେ ସେ ଲୋକେଶ୍ୱର। ଏଠାରେ ସେ ମହାମୁନି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଲୋକନାଥ। ଭଗବାନଙ୍କର ପରମ ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କୁ ନାଗ ବୋଲାଯାଏ; ଏବଂ ସେ ନାଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାରୁ। ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର; ସେ ସମସ୍ତ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେ ନିଜକୁ ତିନିଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଆଦିରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ। ଏହିପରି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବିଷୟରେ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେ ଅମାପ୍ୟ, ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାପିହେବା ଯାଏନାହିଁ। କେବଳ ସେଇ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ନୂତନ କାଳ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ କଲ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତୀତ ସୀମାରେ। ଏମିତି ଏଠି ବର୍ତ୍ତମାନ କଲ୍ପ ପ୍ରଥମ ଓ ଚାଲିଛି। ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି କଲ୍ପ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ନାୟକମାନେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ମୃଦୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ। ତାପରେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ସହସ୍ର ପଦ ନେଇ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ପରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଏଠି, ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ। ଯେହেতୁ ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପଥ ତାଙ୍କର, ତେଣୁ ସେ ନାରାୟଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟରୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ବିଳୟ ସମୟରେ, ସେ ରାତିରେ ଜୁଇ ଭିନା ଏଠି ସେଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି। ଉପମାନ ଦ୍ୱାରା, ଭୂମିର ଆଧାର ବିଷୟରେ ଏଠି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନାହିଁ। ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପର ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହି ରୂପ ତିଆରି କରି, ମୁଁ କେମିତି ଭୂମିକୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇବି? ଏହି ରୂପ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ବାଣୀର ଗଠନ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ରୂପ ମେଘ ଭଳି କଳା, ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି। ସେ ମେଘ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଥିଲା। ତାଙ୍କର କଟି ଚଉଡ଼ା ଓ ପ୍ରମୁଖ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତ। ଭୂମିକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ସେ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜିଭ ଅଗ୍ନି, କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ସୁଶୋଭିତ।