ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ, ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ପୁନର୍ବାର ନିୟମିତ ଭାବେ ପୂରିତ ହୁଏ । ଏହାପରେ, ସୋମରସ ପିତିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସୋମକୁ ଏକମାତ୍ର କିରଣରେ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଏ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର କେବଳ ଗୋଟିଏ କଳା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁନି ସୋମ ପୂରିତ ହୁଏ । ଅନ୍ଧକାର କଳାଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଳାଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଛନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ଏପରିଭାବେ, ପିତୃମାନ୍ୟ ସୋମ, ବର୍ଷର ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ, ଯେପରି ଇଡ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ତିଥି ଓ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟର ସନ୍ଧି ବିଷୟରେ କହିବି । ଯେପରି, ଦୁଇ ପକ୍ଷ—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ—ର ପବିତ୍ର ତିଥି ଅଛି । ଏହି ଅର୍ଧମାସିକ ପବିତ୍ର ତିଥି ଦ୍ୱିତୀୟା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର ତିଥିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧି ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୁଏ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ, କେବଳ ଦୁଇ ଲବା ଯଥା ଅପରାହ୍ଣ ସମୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ । ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଲେ, ସେହି ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଯେବେ ଯୁଗାନ୍ତ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ନିୟମାନୁସାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଧାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକାଠି ହେବା ସମୟକୁ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ । ସେହି ସମୟ ହେଉଛି ବାଷଟା ଯଜ୍ଞର ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଶୁଭ ସମୟ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିର୍ମଳ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦେଖାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଦିନର ଅପରାହ୍ଣ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାନ୍ତି, ସେହି ସମୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ଅନୁମତି ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ରର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା କବିମାନେ ଏହାକୁ ରାକା କୁହିଛନ୍ତି । ରାକା ହେଉଛି ପନ୍ଦର ରାତି, ଏହାପରେ ଅମାବାସ୍ୟା ସ୍ମୃତି ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ସମୟକୁ ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ । କୁହୁ, ମାତ୍ରା ଓ ଦ୍ୱିଅକ୍ଷର ଏହି ତିନି ପବିତ୍ର ତିଥି ସ୍ମୃତି ହୁଏ । ଅର୍ଧଦିନ ଓ ଅର୍ଧରାତ୍ରୀ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଦୁଇ ସମୟ ଓ ଏକ ସଂଯୋଗ ଥାଏ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଁର ବିଚ୍ଛେଦ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଗତିପଥର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଏହି ସମୟ ଋତୁର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ମାସର ମୁଖ ଭାବେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ । ତେଣୁ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଏହି ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଜଳତତ୍ତ୍ୱର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ । ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟ ନିଜେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଦୁଇ ଲବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଥାଏ । କୋକିଲା ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁ ଅବଧିକୁ 'କୁହୁ' କୁହିଥାଏ, ସେହି ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ । ସିନିବାଳୀର ମାପ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟ ହେବା ସମୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ । ଅନୁମତି, ଚରା, ସିନିବାଳୀ—କୁହୁ ବ୍ୟତୀତ—ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ଅଛି । ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟରେ, ସେହି ସମୟ ହୁଏ । କୁହୁ ଓ ସିନିବାଳୀର ଅବଧି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି । ଏପରି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ମାସର ସନ୍ଧି ସମୟ ଦେଖାଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ର ପନ୍ଦର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ଏହିପରି, ପନ୍ଦର ଭାଗ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ଷୋଳଂଶ ତାଙ୍କୁ । ଏହିଭଳି ଏହି ପିତୃମାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସୋମପାନୀ, ସୋମବୃଦ୍ଧିକାରୀ । ଏବେ ମୁଁ ମାସିକ ପିଣ୍ଡଦାନ ଭୋଗୀ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି ।