ସୂତ ମହାଶୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—“ଏଇଲ ପୁରୂରବା କିପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସୂତ କହିଲେ—“ଏଇଲଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତା, ଏବଂ ସୋମ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି। ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ, ପୂର୍ବଜ କାର୍ଯ୍ୟର ସଂକଳ୍ପ ଏବଂ କାଭ୍ୟ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସୌମ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହା ସହିତ ମୁଁ ଉତ୍ସବଗୁଡିକୁ ତାଙ୍କ ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ବିସ୍ତୃତ କରିବି। ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଏକ ରାତି ପାଇଁ ଏକାଠି ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ସୋମ ଯାହା ଭୂମିରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତାହା ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଏ। ସେ ଏହି ସୋମକୁ, ଯାହା ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ, ପୂଜା କରେ। ସିନୀବାଳୀର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ସିନୀବାଳୀକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସେଠି ବସି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ। ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଧାରାର ଅମୃତ ଓ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମୃଦୁ ମଧୁ ଯାହା ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଓ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଯାହାକୁ ଋତ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷର ଉପମା। ଋତୁଗୁଡିକୁ ଅର୍ଧମାସ କୁହାଯାଏ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଋତୁର ପୁତ୍ର। ମହାପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତା, ପଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେମାନେ ସୋମର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଏଭଳି ସ୍ମୃତିରେ ରହନ୍ତି। କାଭ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ୍, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଏବଂ ଆର୍ତ୍ତବ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ବର୍ଷ, ସୂୟ ବିଶେଷ ବର୍ଷ; ରୁଦ୍ର ବର୍ଷର ଅନ୍ୟ ରୂପ, ପଞ୍ଚବର୍ଷ ଏକ ଯୁଗ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହି ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତି ମାସ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଅମୃତ ପାନ କରନ୍ତି। ସୋମ ପ୍ରତିମାସ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାରେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅମୃତ, ମୃଦୁ ମଧୁ ଓ ମେଅଦ୍, ତିରିଶି ତିନି ଶୁଭ୍ର ଦେବତାମାନେ ଏହି ଜଳୀୟ ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ପାନ କରିବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୁଖିଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡି ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। ସୋମ ପାନ ହେବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶୁଖାଇ ଦିଏ। ଏକ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ, ସୋମ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଅଂଶ ପୂରଣ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଅନୁସୂତ ସୋମ ବର୍ଷର ଅବତାର ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି, ଇଡ୍ ଭଳି। ଏବେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ଦିନ ଏବଂ ପକ୍ଷ ଯୁଗ୍ମ ବିଷୟରେ କହିବି। ଅର୍ଧମାସର ପବିତ୍ର ଦିନ ଦୁଇ ପକ୍ଷର—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଅଛି। ଅର୍ଧମାସର ପବିତ୍ର ଦିନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂଜା କରାଯାଏ।