ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ବିରାଜିତ, ଗୁଣମୟ ଦେହଧାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନୀଳକଣ୍ଠ ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶ୍ମଶାନର ଭସ୍ମରେ ଛାଡ଼ା, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଯିଏ ସଦା ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଭୂତପିଶାଚ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶତ୍ଶତ ନମସ୍କାର। ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମାକୁ ‘ପୁରୁଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣେ ବସିଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ; ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣେ ସିଂହ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଯେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା ଅଛି, କିମ୍ବା ଆସିବ, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ବିଷାଦ ଓ ମଦ ଯେପରି ରହେ, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବିନାଶ ସମୟରେ, ଆପଣ ଆତ୍ମାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କରନ୍ତି। ସେହି ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରି ଦେଉଛି। ସ୍ଥାବର ଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି। ଏପରି ଭୟାନକ ସମୟରେ, ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ହେ ମଙ୍ଗଳଦୃଷ୍ଟି, ଅନେକ ଅନେକ ଶକ୍ତିମୟ ଆକୃତି ମଧ୍ୟରୁ ଆପଣ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ନମସ୍କାର ପରେ, ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଦମୀ, ଧ୍ୟାନରତ ଓ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବେ ନାହିଁ, ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହିବେ। ଏପରି ଆଚରଣ କର, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ଭୟ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଆଲୋକମୟ ମସ୍ତକ ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧଜଳ, ଦୁବ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ସଙ୍ଗୀତ କଲେ। ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକଙ୍କୁ, କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ଧାରୀ, ସର୍ପ ଜନ୍ମା ଜନ୍ମନ୍ତର ଉପବୀତ ଧାରିକୁ, ମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନ କରିଥିବା, ବିଶାଳ ପରଶୁଧାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ। ମୁଖ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଆଶ୍ରମ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାରତ ରହିଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରତୀମାନେ, ମୋଠାରୁ ଏକ ବର ଚୟନ କର।" ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ବସିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମରୀଚି, କଶ୍ୟପ ଓ ସଂବର୍ତ୍ତ ମହାତପସ୍ବୀ ଏମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, କ’ଣ କରିବା, କ’ଣ ନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହାର ଭେଦ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁୁଛୁ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଏକତ୍ରିତ; ସୋମ ଅଗ୍ନିରେ ବିରାଜିତ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଗ୍ନିରେ ପୁନପୁନି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରିଥାଏ। ମୋର ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ। ଏହି କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ। ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଅଛି, ମୁଁ ପୁରୁଷ ନିଜେ। ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଆକୃତିକୁ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ରଚନାର ପାଳନ କରେ। ଶିଶୁଜନନୀ ଘରରେ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଶୁପତ ଆଚାର ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା।” ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଓ ଦୟାରେ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଭକ୍ତ ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଲେ।