ଏହି ଦେବତା, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଶିବେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ଋଷିମାନଙ୍କର ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର ନାୟକ। ଏହି ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଭଗବାନ, ସମୟ ରୂପେ ହୋଇ, ସମସ୍ତକୁ ନିଜେ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ଆତ୍ମସାତ କରନ୍ତି। ସେ ଛାତିରେ ଚୂଡ଼ାକେଶ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ କାଳାଗ୍ନି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କଳି ଯୁଗରେ ଧର୍ମକେତୁ ଭାବେ ଜଣାଶିବେ। ଏଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ଅଗ୍ନି, ରଜୋଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ସତ୍ୱଗୁଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଲୋକର ଦାତା। ଏହି ସମସ୍ତେ, ବ୍ରହ୍ମ ସାମ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ଥାନ୍ତି। ସେମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏପରି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧର୍ମ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ଦେବଦାରୁ କାନନରେ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ରହିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ବେଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତା ସେ କାନନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହେଶ୍ୱର ଏହି ମନୋହର ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣିରେ ଭରିଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନରତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ପରିଚାରକ ସହିତ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ— “ମହାଦେବ, ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛୁ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଗଭୀର ଯେଉଁ କାମ କରିଛୁ, ଆମେ ତୁମର ଆଗମନ, ତୁମର ପଥ କିମ୍ବା ଆଉ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ମହାତ୍ମାମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ଭୂତମାତାଙ୍କର ନାଥ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ଜଳ ଧାରା, ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୁଣମୟ ସ୍ୱରୂପ— ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କାମଦେବ, ପରମାତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦଣ୍ଡଧାରୀ, କାଳ, ପାଶଧାରୀ— ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁ କିଛି ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ— ସମସ୍ତ ତୁମେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଶୁଭ କର, ରକ୍ଷା କର, ଭଲ ହେଉ, କୃପା କର। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୋଗ ଓ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି— ଆମେ ପୁନି ପୁନି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବା। ଦିଗମ୍ବର, ଘଣ୍ଟାମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନିରାକାର, ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଗୁଣମୟ ଦେହଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦିବ୍ୟ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଶ୍ମଶାନର ଭସ୍ମ ଲେପିଥିବା ଅଙ୍ଗଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ଭୂତରୂପୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ‘ପୁରୁଷ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ, କାନନ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ— ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ତୁମେ। ଯେଉଁ କିଛି ଅବସ୍ଥା ଅଛି କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ, ଯେଉଁ ଭାବରେ ହେଉ, ଅଭିଲାଷ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ବିଷାଦ, ମଦ— ସମସ୍ତ ତୁମେ। ମହାପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ, ହେ ଭଗବାନ, ତୁମେ ଆତ୍ମା ଭାବେ ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କର। ତା’ପରେ ସେଇ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସବୁଦିଗରେ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ।