ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି—ଏକ ଏମିତି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଅର୍ଥର ମୂଳ ରହିଛି, ଏବଂ ଏହା ଅତି ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଜନକୁ ଦେଖିପାରେ, ଏବଂ ବିଚ୍ଛେଦକୁ ବି ଅନୁଭବ କରେ। ଏହାର ବିଶାଳତା, ବିସ୍ତାର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର ହେବାରୁ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ବ୍ରହ୍ମାର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଉପକରଣ ପୂର୍ବରୁ ଏହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ, ଆଦିପୁରୁଷ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଦି ସ୍ରଷ୍ଟା, ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଚେତନ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା କୁହାଯାଏ, ସେ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ସଂଧି ଆସେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ନୂତନ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହି ଜାଣନ୍ତି—ଏହି ଦେହଗୁଡିକ ଏକ କୁଆର ପାଣି ପରି ପଞ୍ଚମହାଭୂତରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଏବଂ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଭିତରେ ଅଛି; ସେହିପରି, ସାରା ବିଶ୍ୱ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଯାହା ଜଗତ ଏବଂ ଅଜଗତ ରୂପେ ବିରାଜିତ, ସେ ସବୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହାରେ ପବନ ରହିଛି, ଏହି ପବନକୁ ଦଶଗୁଣ ତୀବ୍ରତାର ଅଗ୍ନି ଆବୃତ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଆକାଶ ବାହାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସତ୍ତା ସପ୍ତ ଭୂତ ରୂପ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଉପରେ ଢାକାଯାଇଛି। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏହି ଆବରଣଗୁଡିକ ରହିଥାଏ, ପରେ ପରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନିଖାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡିକ ଆଧାର ଓ ଆଧାରିତ ଭାବରେ ଏକାପରେ ଏକ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆଧିପତ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୃଷ୍ଟି ଘଟେ। ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କିର୍ତ୍ତିଶালী, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ—ଏଥିରେ କିଛି ସଂଶୟ ନାହିଁ। ତାପରେ, ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପୁରୁଷ ଏକାଠି ରହନ୍ତି, ସମାନ ସ୍ୱଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅନୁଗାମୀ ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି, କେହି ଅଧିକ ନାହିଁ, କେହି କମ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହୁଏ, ସ୍ଥିରତା ଆସେ, ପଦ୍ମର ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଅଟୁଟ ହୁଏ। ରଜସ୍ ହେଉଛି କ୍ରିୟାର ତତ୍ତ୍ୱ, ଯେପରି ଜଳ ହୁଏ ମାଳା ଲାଗି। ଗୁଣଗୁଡିକ ଉତ୍ପାଦିତ ହେବା ସମୟରେ, ତିନୋଟି ଗୁଣକୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ରଜସ୍ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ତମସ୍ ହେଉଛି ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି। ଏହି ତିନୋଟି ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ରକ୍ଷାର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ। ଏହି ତିନୋଟି ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ବେଦ, ଏହି ତିନୋଟି ହେଉଛି ଅଗ୍ନି। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ କେବେ ବି ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକାପରେ ଏକ ସାଥି ରହନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଯାହା, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମିଶ୍ର ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅପୂର୍ବ ଚେତନା, ବିଦ୍ୱାନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅତିଶୟ, ବିରାଗ ଉପରିମା, ସେହିପରି ସଂଖ୍ୟା ସପ୍ତତି ହୁଏ। ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ମୂଳ ନିର୍ଭରତା ଦ୍ୱାରା, ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଆତ୍ମଜ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆତ୍ମଜ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅନୁଗୃହୀତ ରହିଛି। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହିଥାଏ; ଆତ୍ମଜ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ପଦ୍ମନୟନ ପୁରୁଷ, ସେ ସେଇ ପରମାତ୍ମାର ରୂପ।