ଏହି କାଳକୁଟ ବିଷ, ଯାହା ସମୟର ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯେ, ଏହି ବିଷକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ନିଜେ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ କି ନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ଉଠିଲା। ଏପରେ, ପଦ୍ମଜନ୍ମା, ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନ ନେଇଥିବା, ନିଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା, ସମ୍ବେଦନାପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ପିଣାକ ଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେଖିବା ନୟନ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ, ରୁଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ତୀବ୍ର ଗତି ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କପାଳଧାରୀ, ବିକଳ, ଶୁଭ, ଦାନକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁରାତନ, ପବିତ୍ର, ମୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଅଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଓ ଅଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଦ୍ୱୟର ଆଧାର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନୁଭବ କରିପାରିବା, ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ନଥିବା, ଦ୍ୱୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉମାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଶର୍ବ, ନନ୍ଦୀଙ୍କର ମୁହଁ ଚିହ୍ନିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଦାଡ଼ି, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, କବଚପରିଧାନ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଧନୁର୍ବିଦ୍ଧ, ରଥୀ, ନିୟନ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଶିବଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁକୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ନଥିବା; ଆପଣ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ବାସ୍ତବରେ, ଆପଣ ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, ଜଗତର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ନିୟନ୍ତା।” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ପଦ୍ମନୟନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରୁଥିଲେ, ମହାଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମହାଦେବ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ବିଷକୁ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ବ୍ୟତିତ, ଏହି ବିଷର ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିବା ଦ୍ୱାରା କେହି ନାହିଁ।” “ଏହିପରି ହେଉ,” ଶିବ ମଧୁର ମୁହଁରେ ଏହି କଥା ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ପାନ କରିଲି। ଏହା ମୁହଁରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୋ ଗଳାରେ ଏକ ସାପ ପରି ଲଗିଥିବା ଭାବ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପିତାମହ, ପର୍ବତକନ୍ୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—‘ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, ଶୌର୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର; ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ରୂପ ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଅଦ୍ଭୁତ। ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ, ଦାନକର୍ତ୍ତା। ଆପଣ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ।'" ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବାୟୁର ଗତିରେ ଯାଇ, ମହାପର୍ବତ ମେରୁକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି କଥା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର, ମହାତ୍ମା। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ଗଥା ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ବିଶାଳ ଫଳ ବିବେଚନା କରିବି।