ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ, ଭୌତିକ ଓ ଦୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ କାହିଁକି ହେଉଛି? ମାନେ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହରିଣ ଯେମିତି ଭୟ ପାଉଛି, ଆପଣମାନେ ଏମିତି କାହିଁକି ଭୟଭୀତ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥି ଭାବେ ଦ୍ରୁତ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେବେ, ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ କଥା କହିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା—ଏହା ସାପ କିମ୍ବା କଳା ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ କଳା ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଏହି ବିଷ ଉପରକୁ ଉଠିଲା, ତାହା କାଳାଗ୍ନିର ତେଜ ସହିତ ଜ୍ୱଳିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖି, ଶୁଭ୍ର ଓ ରକ୍ତିମ ଦେହ ଥିବା ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଦେହ କଳା ହୋଇଗଲା। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କହିଥିବା ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଡାକ୍ ହେଲା—“ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଋଷିମାନେ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ!” ଏହି ବିଷ, ଯାହା କାଳକୂଟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର। ଏହି ବିଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାମାନେ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି କଥା କହି, କମଳ-ଯୋନି, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏବେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ନମସ୍କାର କଲେ ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ, ଓ ଭଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ। ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ତାହାଙ୍କ ନାଶ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମୂଳ, ରୁଦ୍ର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଖପରଧାରୀ, ବିକଳାଙ୍ଗ, ଶୁଭ, ଓ ଵରଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁରାତନ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଗ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ବହୁଚକ୍ଷୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିତ୍ୟ, ଅନିତ୍ୟ, ଓ ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉପଲବ୍ଧ, ଅନୁପଲବ୍ଧ ଓ ଉଭୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଶର୍ବ ଓ ନନ୍ଦିମୁଖଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବହୁରୂପୀ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଆ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ କବଚଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଧନୁର୍ଧରୀ, ସାରଥୀ, ନିୟନ୍ତା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ। ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରକଟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦ ଓ ତାହାର ଶାଖାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି। ହେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାୟକ, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ! ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରୁଥିଲେ, ହେ କମଳନୟନ, ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲା। ଏହି ବିଷକୁ, ହେ ମହାଦେବ, ଜଗତର କ୍ଷେମାର୍ଥରେ ପିଇଦିଅ। ତୁମେ ବ୍ୟତୀତ, ମହାଦେବ, ଏହାର ତୀବ୍ରତାକୁ କେହି ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।” “ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ଏମିତି ହେଉ,” ବୋଲି ସେ ଶୁଭ୍ରମୁଖୀଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ପାନ କରିଥିଲି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏହା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଣ୍ଞି ସାପ ଗଳାକୁ ବେଢ଼ିଛି। ତେବେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।