ବୀଣା ଓ ଢୋଳର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଝୁଲୁଥିବା ପଳଙ୍କୀରେ ଝଙ୍କାରୁଥିବା ଘଣ୍ଟି ଓ ରଙ୍ଗିନ ପତାକାର ଅଳଙ୍କାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଅଧିକ ସ୍ଵରମୟ କରିଥିଲା। ତାଳ ତଳେ ହଁସ, ପରା, ଓ ରାଜହଁସ ଆନନ୍ଦରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଓ ବାଘର ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ତାରାନ୍ତିଳ, ଦ୍ରୁତ ଓ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ମେଉଁ ମୁହଁ ଓ ଶ଼ଳା ଓ କାଉଁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଛୋଟ ପାଉଁ, ମୋଟ ଓଠ, କିମ୍ବା ତାଳପତ୍ର ଭଳି ପାଉଁ ଥିଲେ। କିଛି ବହୁପଦୀ, ବଡ଼ ପାଉଁଓ, ଏକପାଉଁ ଓ କିଛି ପାଉଁ ବିନା ଥିଲେ। କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଏକ ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ବହୁ ଦାନ୍ତ ବା ଦାନ୍ତ ନଥିବା ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ମହାଯୋଗୀଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ। ସେଠି ମହାଦେଵ, କାମନାଶକ, ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ। ଏବେ ହିମାଚଳ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାଦେଵ, ତୁମ ଗଳାରେ ଏହି ଘନମେଘ ଭଳି ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଏହା କ’ଣ? ଏହି ଉଜ୍ୱଳ ଜ୍ୟୋତି କ’ଣ, କାମନାଶକ? ମୋ ମନର ଜିଜ୍ଞାସା ନିମନ୍ତେ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁତୁହଳ ଅଛି।” ତାହାପରେ ଶଙ୍କର ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଆଦିରେ ଏକ ଭୟାନକ ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳିଥିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଉଦାସ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କାରଣ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶେଷ ସମୟକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୟ କାହିଁକି? ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ କାହିଁକି? ଏହି ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଇଶ୍ୱରତ୍ୱ ହରାଯାଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏହି ଭୟ କାହିଁକି? ପ୍ରାଣୀସୃଷ୍ଟିରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବା ଏଠି କେହି ନାହିଁ। ଧାର୍ମିକ, ଅର୍ଥ ଓ ଦୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋ ଶାସନ ସର୍ବଦା ଲାଗୁ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହରିଣ ଯେପରି ଶିଂହ ଦେଖି ଭୟ ପାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଏହି ଭୟରେ କାହିଁକି ଆକ୍ରାନ୍ତ? ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୀଘ୍ର କୁହ।” ତାପରେ ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖମାନେ ସାଙ୍ଗରେ କହିଲେ, “ଏହି ବିଷ ଏକ ସର୍ପ ବା କଳା ମଉ ଭଳି, ଅନ୍ଧାର ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହା ଯମ ଭଳି ଅପରାହ୍ନ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହାର ତେଜ ପ୍ରଳୟାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ବିଷ ଉପରେ ଉଠି, କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଛି। ଏହି ବିଷ ଦେଖି, ଶୁଭ୍ର ଓ ରକ୍ତିମ ଦେହ ଥିବା ଜନାର୍ଦନ ମଧ୍ୟ କଳା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କହିଥିବା ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ବିଷ, ‘କାଳକୂଟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା କାଳାଗ୍ନି ସମାନ। ଏହି ବିଷକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା କେହି ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଅଜନ୍ମା, କମଳ-ସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ପିଣାକଧାରୀ, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ସେଉଁଠାରେ ନମସ୍କାର। ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାଙ୍କ ମୂଳ, ରୁଦ୍ର, ଦେବାଦିଦେବ, ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଖପରଧାରୀ, ବିକୃତ, ଶୁଭ ଓ ଵରଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁରାତନ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୁକ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।