ପୂର୍ବା ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜଗତ୍ର ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ପୂର୍ବା ଆଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଘଟିଥିବା କଥା କୁହାଯାଏ। ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବୁଧ ଗ୍ରହ, ଯେଉଁଠି ସେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଉଦିତ ହୁଏ। ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶକ, ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ରାହୁ ଅନ୍ଧକାରର ସାରରେ ଗଠିତ, ସ୍ୱଭାବରେ କଳା ଗୋଲାକାର ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ, ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ବୁଝିବା ଦରକାର। ସେମାନେ ଏହି ଦୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗ୍ରହ ଭେଦାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ। ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ପ୍ରମୁଖ, ଧୂସର ପୁଛ୍ତାରା ଉଲ୍କାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ। ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟଣ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାୟଣ ପ୍ରମୁଖ। ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୀତ ଋତୁ, ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମାଘ ପ୍ରଧାନ। ଦିନ ଓ ରାତିର ଭାଗରେ ଦିନକୁ ପ୍ରଧାନ କୁହାଯାଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ରୁତ ଦ୍ରୁତ କ୍ଷଣ ଓ ଚକ୍ଷୁପାଟି, ଏହି ଅଟୁଟ ସମୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳଜ୍ଞ! ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବିଶେଷ ଗତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଚକ୍ରର ଭଳି ଘୂରଣ କରେ। ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତିର କାରଣ। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ଉତ୍ତର ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଧ୍ରୁବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମନ୍ଦିରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ରୂପର ଅଦ୍ଭୁତ ପରିଣତି। ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଯାତ୍ରା ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି। ଯଦି ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭରସା କରିପାରିବେ। ଏହି ପଞ୍ଚଟି ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମାନଙ୍କ ଗୁଣର ନିର୍ଣୟର କାରଣ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଭଗ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ପଠିଲେ। ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ମନରେ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଦାନ କରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ଆଶୀର୍ବାଦମୟ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ସେମାନେ ବାଳଖିଳ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହଚର। ସେମାନେ ବାୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ପବନ ଓ ପତ୍ର ଖାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ। “ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ, ତୁମ ଦୟାରେ। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଦେବ, ବିଶେଷ ତୁମ ମୁଁହଁ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବାକୁ।” ବାୟୁ ଅକ୍ଷରର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତେବେ ବାଣୀର କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର କ୍ରିୟା ସଂପାଦିତ ହୁଏ। ତୁମୁଠାରୁ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ହେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପବନ, ତୁମେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ତୁମର ଜୀବଜଗତ୍, ସେଉଁଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ। ଗଳ ଅଞ୍ଚଳରେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ରୂପର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଲା, ତାହା କୁହ। ତାପରେ, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାୟୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ମନସ୍ପୁତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତି ବଶିଷ୍ଠ। ଏହା ମହିଷାସୁରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚୋରାଯାଇଥିବା ଅଞ୍ଜନ। ଏହା ଉମାଙ୍କ ସୁଖୀ ମନର ଭୂରୁ ଚନ୍ଦନ ରୂପ। ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ହେ ଉତ୍ତମ, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ଅଞ୍ଜନ ପରି। ଏହି କଥା, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଂଯମୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ପ୍ରଶ୍ନକାରୀଙ୍କୁ କୁହ।