ଏହିପରି ରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଋତୁରେ ଦେଖାଯିବା ରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ୍ରିଧା ଅମୃତକୁ, ଯାହା ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥାନ୍ତି। ଋତୁ ଆସିଲେ, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳର ଧାରା, ଶୀତଳତା ଓ ତାପରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂଳ ଆଧାର ଓ ଗର୍ଭ। ତାରାମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଉଛନ୍ତି ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଅଗ୍ନିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଜଳକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ହେଲେ ସ୍କନ୍ଦ, ଏହି ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବୈବସ୍ବତ ଭାବରେ, ଯମକୁ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ର ଶାସକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଉପସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି—ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମହାଦେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସେଠିକୁ ପୁନି ଲୟ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ଜାଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାମକ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗ୍ରହଟିଏ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା। କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ—ଏ ସମସ୍ତ ହିସାବ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଋତୁର ଭେଦ ନଥିଲେ, କେଉଁଠି ଫୁଲ, ମୂଳ ବା ଫଳ ହେବ? ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ନଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଜୀବମାନେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ୧୨ ରୂପରେ ପ୍ରଜାପତି। ସେ ଦୀପ୍ତିର ପୁଞ୍ଜ, ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେ ଉପର, ତଳ, ଓ ଚାରିପାଖରେ ସମସ୍ତକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି। ସେ ଉପର, ତଳ, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମାନ ଭାବରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସାତି କିରଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଉଁମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି। ଏଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା, ଯିଏ ଧନୀ ଓ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୁଷୁମ୍ଣା ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାକୁ ପୋଷଣ କରେ। ହରିକେଶା ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତାରାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା ପଛରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶୁକ୍ରର ମୂଳ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ଛଠଠ କିରଣ ଅର୍ବାବସୁ, ଏହି ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ର ମୂଳ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିବାରୁ, ସେମାନେ 'ନକ୍ଷତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ। ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ 'ତାରକା' ବୋଲି, ଏବଂ ସେମାନେ ଧଳା ଥିବାରୁ 'ତାରକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ସଦା ଗ୍ରହଣ କରି, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କର ତପସ୍ଯା ମଧ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ। ସେ ଜଳର ଦୀପ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାରୁ, ସେ 'ସବିତା' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ସେ ଧଳା, ଅମରତ୍ୱ ଓ ଶୀତଳତାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ସେ ଧଳା, ଚାନ୍ଦିପରି ଚମକୁଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଓ ଗୋଳ ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଘନ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଧଳା ରଙ୍ଗର। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।