ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆଲୋକରେ ମନୋହର ଏବଂ ଧଳା ଚମକୁଥିଲା। ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା। ଏହି ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଟାଣୁଥିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ଧଳା ନୁହେଁ, କେତେକ କପିଳା, କେତେକ ଚିତି, କେତେକ ଗାଢ଼ ନୀଳ, କେତେକ ହଳଦିଆ ଏବଂ କେତେକ ତେଜସ୍ବୀ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ। ଏହି ଦଶ ଜନ ଘୋଡ଼ା, ମହାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ବୃହସ୍ପତି, ଦେବଗୁରୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ବଂଶଜ, ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଚଳିଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଶନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା କଳା ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଗତି ପରି ଶୀଘ୍ର। ରାହୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସଂଧିକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହିପରି, କେତୁଙ୍କ ରଥରେ ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଯାନ ଏବଂ ରଥଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ସେମାନେ ଏଭଳି ଜ୍ୱଳମାନ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ଅବିରତ ଘୂରିଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳରେ ନୌକା ଜଳଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଉନାହିଁ, ସେପରି ସେଇ ଦେବମଣ୍ଡଳ ସର୍ପମାନେ ପରି ଚଳି, ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରାକୁ ବାନ୍ଧି ରହି, ଘୂରିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୂରାନ୍ତି। ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାମାନେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ଘୂରିଥାନ୍ତି। ବାୟୁ ତାରାମାନେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ଶିଶୁମାର ରୂପରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଆକାଶରେ ଧ୍ରୁବ ତାରାରୂପେ ଅବିଚଳ ଅଛି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତାରା ଶିଶୁମାର ରୂପରେ ଆକାଶରେ ବିରାଜିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ଶିଶୁମାର ରୂପକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଧର୍ମ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିରାଜିତ। ଶିଶୁମାରର ପଶ୍ଚିମ ଉରୁରେ ବରୁଣ ଏବଂ ଆର୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ପୁଛ ଅଂଶରେ ଅଗ୍ନି, ମହେନ୍ଦ୍ର, ମାରୀଚି, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ବିରାଜିତ। ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ, ସମସ୍ତ ତାରାମାନେ ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ସେମାନେ ସବୁ ଧ୍ରୁବକୁ ଘେରି ଘୂରିଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ସେ ମେରୁ ପରିଦି ଚାରିପାଖ ଘୂରି ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ, ଶ୍ରୋତାମାନେ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଦେବମାନେ କେଉଁପରି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି? ତାରାମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ କେମିତି? ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏ ବିଷୟରେ ଯାହା ମହାର୍ଷିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ କହିଛନ୍ତି, ସେହିଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ଭାବିତ। ଦେବତାମୟ, ଭୌତିକ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ଅଂଶ, ସେଠି ଏହି ସବୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତ ହୋଇନଥିଲା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଥିଲା। ସେଠି, ସଂସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଜଳରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ବାୟୁ ଅଛି, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ଜଳମୟ ରୂପକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍; ଏବେ ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ଦେଉଛି।