ପ୍ରତି ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିନେ ଦିନେ କ୍ଷୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସୁଷୁମ୍ନା ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ପୋଷିତ ହୁଏ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଳାଗୁଡିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ପୋଷିତ ହୁଏ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୋମ ଦିନକୁ ଦିନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଜଳର ରସ, ଏହି ରସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗଠନ ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ। ଏହି ମଧୁର ରସ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏକ ରାତିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ରସର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି ରସ ଖାଇବା ପରେ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କମିଯାଏ। ତିନି ହଜାର ଦେବତା ସୋମର ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହିପାଇଁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପୁନଃ ପୋଷିତ ହୁଏ। ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ପାନ ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ବିଦାୟ ନେଇଥାନ୍ତି। ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ଭାଗ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗକୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ଦୁଇ ଦିନ ଅଧିକ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସ୍ୱଧା ଖାଇ ମାସର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ତାମେ ମଧୁର ରସର ଦିଗରେ ଯାନ୍ତି। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ କାବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଏହି ରସ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ମୃଦୁ ଋତୁଗୁଡିକ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଓ ମାସଗୁଡିକ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବରେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପନ୍ଦର ଦିନରେ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଭାଗ ପାନ କରନ୍ତି, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଏହି ଭାଗ ପୁନଃ ପୋଷିତ ହୁଏ। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ। ସୋମପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆଲୋକରେ ମୟ, ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା। ଭାର୍ଗବଙ୍କର ରଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ରଥ ଧଳା, ହଳଦିଆ, ଚିତି, ଗାଢ଼ ନୀଳ, ପିଲା ଓ ତପ୍ତ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦଶଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ। ଏହି ଘୋଡ଼ାଗୁଡିକ ଅଯୁକ୍ତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାପରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବୃହସ୍ପତି, ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାସ ବଂଶର, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଠ ତୀବ୍ର ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାନ୍ତି। ତାପରେ ଶନି, ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ଅଠ ଘୋଡ଼ା କଳା ଓ ଚିନ୍ତା ପରି ତୀବ୍ର ଚଳିଥାନ୍ତି। ରାହୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନେଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଂଧି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। କେତୁଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ଅଠ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅଛି। ଏଭଳି, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରଥ ଓ ଯାନ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମରେ ଚଳିଥାନ୍ତି ଓ ଚମକୁଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳରେ ନାଉ ଚଳିଲେ ଜଳ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେମାନେ ମାନେ ସର୍ପ ପରି ଆକାଶରେ ଚଳିଥିଲେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଧ୍ରୁବତାରାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଏବଂ ଚଳିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଚଳିଥାନ୍ତି। ବାୟୁ ଗ୍ରହମାନେ ଚଳାଇଥିବାରୁ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶିଶୁମାର ରୂପରେ ଧ୍ରୁବତାରା ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏହି ଅଟୁଟ ରୂପକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।