ମଣିଷମାନେ ବର୍ଷା ଓ ଉପଜାଉ ଉଦ୍ଭିଦରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋକ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ତାପ ଓ ଗାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତିର ସମୟରେ ସାବିତା ସଂସାରର ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପୁନଃ ସମ୍ଭାଳିଥାନ୍ତି। ପରେ ସେ, ହରି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଇ ଶୁଭ୍ର, ନିର୍ମଳ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ବେଦମୟ ଚଳନ ଘଟେ। ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର ଗତି ଥାଏ, ଏକାଧାରେ ବାମପଟେ ଯୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବର୍ଷକୁ ଏକାଶି ତିନି ଶୂନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଜିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଝାଇ ନେଇଥାନ୍ତି। ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପକ୍ଷୀପଙ୍ଖୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଦେବ ଘୋଡ଼ାଦ୍ୱାରା ଚଳନ କରନ୍ତି। ଦଶ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିତ ଥାଏ—ପାଞ୍ଚ ବାମେ, ପାଞ୍ଚ ଡାହାଣେ—ଏହିପରି ସେ ଗତି କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଉତ୍ତାନ୍ତ ରୂପେ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ପାଏ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି, ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ଦଶ ଶିଥିଳ, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମନସମ୍ପର୍କୀ ଘୋଡ଼ା ତାହାରେ ଯୋଜିତ। ଏହି ରଥରେ ଥିଲେ—ଶ୍ୱେତ, ଚକ୍ଷୁଷ୍ରବା, ଯଜୁ, ଚଣ୍ଡ, ମନସ୍, ବୃଷ, ବାଜୀ, ନର, ହୟ। ଏହି ଦଶ ଘୋଡ଼ା ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସୋମ, ଅଗ୍ରଗତି କରନ୍ତି। ପକ୍ଷ ଶେଷରେ, ଦିନଗତିରେ, ସେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ କରନ୍ତି। ସୁଷୁମ୍ନା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତି ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୋମ ଦିନେ ଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଜଳର ରସ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରସରେ ଗଠିତ। ଅର୍ଧମାସ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଏହି ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ ହୁଏ। ଏକ ରାତି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅମୃତର ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଭୋଗ କରି, ତାହାର ଅଂଶ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି। ତିନି ହଜାର ତିନି ଶତ ଦେବତା ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କ୍ଷୟ ହୁଏ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପୂରଣ ହୁଏ। ଅର୍ଧମାସ ପରେ, ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଉତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଥାନ୍ତି। ପନ୍ଦର ଦିନ ଶେଷରେ ଯେଉଁଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାମାନେ ଦୁଇ ଦିନ ଅଧିକ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସ୍ୱଧା ଭୋଗ କରି ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଗି ଅମୃତକୁ ଯାଆନ୍ତି। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃ, ଯେଉଁମାନେ କାବ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ମୃଦୁ ଋତୁ ଓ ମାସକୁ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବେ ମନେ ରଖନ୍ତି। ପନ୍ଦର ଦିନରେ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେଉଁଅଂଶ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କାରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ।