ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ସେଠି ବସୁଦେବ, ମହାପ୍ରଭୁ, ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ନିଜ ବଂଶର ଉପକାର ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଆଣିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେ ଶାଖାଗୁଡିକ, ସାତ ଟାଣ୍କ ନେଇ, ଅଜର ଓ ଜଳଧାରାରେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରବାହ ଥିଲା। ମହାପ୍ରଭୁ ତିନି ଭାଗର ରଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଭା ଚାଳିଥିଲେ। ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାଣ ଦେଖି ଆରମ୍ଭ କରି, ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଧାରଣାରେ ଥିଲେ। ଏହାର ଉତ୍ସ ଆକାଶ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ନେଇ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିଛି। ସେ ପ୍ରଭୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ବସୁଦେବ ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଏଥିରେ ଅଛି। ଏହାର କ୍ରମକଥା ଆମେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଭୀର କଥା, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତା ମିଳିଛି, ମୁଁ କହୁଛି। ନିଜ ବଂଶ ରକ୍ଷା କରିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଯାହା ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଛି, ତାହା ବୁଝ, କାରଣ ଏହା ପୁରାତନମାନଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଏ। ଅଟୁଟ ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ହେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶଂସା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଭୁକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସ୍ଵୟଂଭୁ, ଜଗତର ଶାସକ, ମୁଁ ନମନ କରିଛି। ଯାହା ପଞ୍ଚ ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଷଡ୍ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ କାରଣ, ନିତ୍ୟ, ଭବ ଓ ଅଭବ ଦୁଇ ଗୁଣ ନେଇଥିବା। ଗନ୍ଧ, ରୂପ, ରସ ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିତ। ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ରୂପ ହେବାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ, ଭବ ଓ ଅଭବ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଗମ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞେୟ। ସେଇ ସମୟରେ, ଗୁଣଗୁଡିକ ସମତାରେ ଥିଲା, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇ ଉଜାଗର ହେଉନଥିଲା। ଗୁଣଗୁଡିକ ପ୍ରକାଶିତ ହେବା ପରେ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଆରମ୍ଭରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ଥିଲା, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଉଜାଗର ହେଲା। କେବଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ମହା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲା। ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଓ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁର୍ବୋଧ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖେ, ଏଉଁଥିରୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ। ଏହା ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଓ ମାପରେ ବଡ଼ ଥିବାରୁ, ଏହା ବିଭାଜନ ଦେଖେ ଓ ବିଭେଦ ବିଚାର କରେ। ଏହାର ବିଶାଳତା, ବିସ୍ତାର କ୍ଷମତା, ଓ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁର ଆଧାର ଭାବରେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ଉପକୃତି ଦେଇ ଭରିଥାଏ। ଏହିଠି, ବ୍ରହ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ, ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସେ ଜୀବଗୁଡିକର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି। ଏବଂ ଯୁଗ ସନ୍ଧିରେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି, ଯେପରି ଗଡ଼ା ଭିତରେ ଜଳ ମିଶିଯାଏ, ସେମାନେ ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।