ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏହି ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ୍ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଯଜ୍ଞାପେତମ୍ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବିଶ୍ୟାତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସମୂହରେ ଅଛନ୍ତି। ତପସ୍ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ନାମକ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସବିତା ଦେବ ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ରକୁ ଚାଳନା କରନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଏବଂ ସପ୍ତ ସମୂହମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ-ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ନିଜ ରଚିତ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଭୂତମାନେ ଅର୍ପିତ ନୈବେଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭାଲଖିଲ୍ୟ ନାମକ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଓ ଉଦୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ, ନୀତି, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇ ଦୁଇ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମଜାତ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିତିମାନ ଚରିତ୍ରରେ ଚଲନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ହରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷା, ଉଷ୍ମା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମହାନ ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଛି, ଏବଂ ଚୌଦ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅବସ୍ଥିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଋତୁଅନୁସାରେ ଚଳି, ଦେବତା, ପିତୃ ଏବଂ ମାନବମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଏକ ଦିନ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅମୃତ ପାନ କରନ୍ତି; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ସାଧୁମାନେ ଏବଂ କାବ୍ୟମାନେ ଏହି ନେକ୍ତର ଭୋଗ କରନ୍ତି। ବର୍ଷା ଏବଂ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୂଖ ଜୟ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମାନବମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଉଷ୍ମା ଏବଂ ଗୋଧନ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ବିମୋକ୍ଷ ସମୟରେ ସବିତା ପୁନଃ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ସେ ହରି ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ସେହି ଶୁଭ, ନିର୍ମଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବେଦ ଚଳନକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଟାଇ ଚାଲନ୍ତି। ଯେଉଁଘୋଡ଼ାମାନେ ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନର ତୁଳନାରେ ଶୀଘ୍ର, ସେମାନେ ବାମ ପଟେ ଯୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଉଁଘୋଡ଼ାମାନେ ବର୍ଷକୁ ଏକାଶୀ ତିନି ଶୂନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଚକ୍ରକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଯୋଜିତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି। ମହାର୍ଷିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଦିନପତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଓ ଦେବଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳନ କରନ୍ତି। ଦଶ ଘୋଡ଼ା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯୋଜିତ, ପାଞ୍ଚ ବାମେ, ପାଞ୍ଚ ଡାହାଣେ, ଏମିତି ଚଳନ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଭଳି ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଦଶଟି ଦିବ୍ୟ, କ୍ଷୀଣ, ଅକ୍ଷୟ, ମନସ୍ତୁରଙ୍ଗ ଘୋଡ଼ା ଏହି ରଥକୁ ଯୋଜିଥାନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜିତ ରଥରେ ଶ୍ୱେତ, ଚକ୍ଷୁଷ୍ରବା, ଯଜୁ, ଚଣ୍ଡ, ମନସ୍, ବୃଷ, ବାଜୀ, ନର, ହୟ—ଏହି ଦଶ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦଶ ଘୋଡ଼ା, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ନାମ ଏହିପରି। ସୋମ ଦେବ, ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଘେରି ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ତିନି ଦିନ ଶେଷରେ, ରାତି ଦିନ ଚକ୍ରରେ, ସେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।